Nhiều công trình nghiên cứu khoa học trên những động vật thí nghiệm như chuột đã cho thấy: Giữa 2 nhóm nghiên cứu, một nhóm chuột được cho ăn nhiều, kích thích nhiều bằng âm thanh, ánh sáng… và một nhóm cho ăn vừa phải để hạn chế hoạt động thì kết quả cho thấy nhóm hoạt động ít sẽ sống lâu hơn nhóm tăng cường hoạt động.

Ở Nhật, mặc dù tuổi thọ ngày càng tăng và hiện thuộc hàng cao nhất thế giới (bình quân ở nam là 79 và nữ là 83 tuổi) thì vẫn có nhiều người đột tử ngay trên bàn làm việc hoặc trên đường đến công sở. Người ta gọi đó là đột tử do làm việc quá sức, một hội chứng mới được ghi vào y văn trong khoảng một thập niên gần đây. Xã hội Nhật Bản là một xã hội tiêu biểu cho chế độ làm việc căng thẳng và kéo dài đối với nhiều người.

Cũng có nhiều nghiên cứu y học cho thấy người ở thành thị thường sống không thọ bằng người ở thôn quê, nhất là miền núi cao. Ngoài yếu tố khí hậu trong lành, còn một yếu tố quan trọng nữa là nhịp sống chậm rãi, không quá nhiều âu lo lại phù hợp với nhịp sinh học của cơ thể.

Mỗi cơ thể con người đều có một đồng hồ sinh học hoạt động rất đều đặn. Nó chi phối mọi hoạt động của cơ thể mà người ta vẫn gọi nôm na là giờ nào việc nấy. Tất cả những hoạt động đó chịu sự chi phối của các loại hormone sinh học được tiết ra đều đặn theo một quy luật nhất định.

Tại sao con người chỉ buồn ngủ vào buổi tối, từ 21 giờ trở đi mà không phải là 8 giờ sáng? Tại sao lại phải ăn sáng lúc 6-7 giờ mà không phải lúc 24 giờ? Tại sao con người thường chết và đột quỵ vào buổi sáng, lúc 4-5 giờ? Tại sao phần lớn trẻ em lại được sinh vào khoảng 1-6 giờ sáng? Tất cả đều do đồng hồ sinh học của cơ thể chi phối.

Chiếc đồng hồ này luôn đòi hỏi một hoạt động nhịp nhàng. Trong trường hợp cơ thể vận động thái quá, trái với nhịp sinh học thì sẽ tạo ra những trục trặc. Đầu tiên là những rối loạn về tâm thần kinh mà thông thường nhất là stress. Chính stress đã làm cơ thể suy yếu, gây mệt mỏi và rối loạn ở nhiều cơ quan khác như hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn, hệ thần kinh thực vật… và nặng hơn là những rối loạn của hệ miễn dịch. Khi hệ miễn dịch bị suy yếu, cơ thể rất dễ mắc các bệnh nhiễm trùng và cả ung thư. Những bệnh này sẽ làm giảm tuổi thọ của con người và giảm chất lượng cuộc sống…

Vì vậy, hãy sống chậm lại, sống thanh bạch và xin nhớ rằng tôn trọng nhịp sinh học của cơ thể là một thông điệp mà nhiều chuyên gia y học muốn gửi đến tất cả mọi người đang sống hôm nay.

Theo PGS. TS Nguyễn Hoài Nam

Người lao động

Các nhà khoa học đã chỉ ra rằng, lượng ánh sáng mặt trời quá ít ỏi vào mùa đông khiến cơ thể con người sản xuất hoóc môn serotonin ít hơn – là thứ vốn có lợi cho tình dục. Ngược lại, hoóc môn melatonin gây buồn ngủ sẽ được tiết ra nhiều hơn khiến cho chúng ta dửng dưng với việc ân ái.

Xét về mặt khoa học, cơ thể con người được cài đặt một lập trình sinh học giảm năng lượng tình dục vào mùa lạnh. Nghiên cứu của ĐH Tasmania (Australia) vào mùa đông lạnh cho thấy, quá trình trao đổi chất của toàn cơ thể chậm lại, kéo theo nhiệt huyết của các điểm G cũng yếu đi. Và hệ quả là thân chủ chỉ muốn hạn chế mất calorie bằng cách ngủ nhiều hơn thay vì hoạt động tích cực.

Còn theo bác sĩ, chuyên gia liệu pháp tình dục”. Nếu làn da của bạn ấm, cảm giác ham muốn tình dục sẽ nhạy hơn. Khi thời tiết chuyển lạnh, nhiệt độ giảm, dương vật của nam giới thường co lại nên kích thước cũng nhỏ hơn so với bình thường, thậm chí còn khó điều khiển hơn (do máu đổ về nhiều cơ quan để giữ ấm cơ thể). Ngoài ra, nếu bị nhiễm lạnh, hoạt động của tinh hoàn cũng bị ảnh hưởng, làm giảm số lượng, chất lượng tinh binh cũng như hoóc môn sinh dục testosterone nên ham muốn tình dục sẽ giảm. Với nữ giới, trời lạnh sẽ làm hệ thống mao mạch vùng bụng dưới bị tắc nghẽn, khiến quá trình tiết dịch nhờn ở âm đạo cũng khó khăn và chậm chạp hơn.

Thời tiết lạnh giá cũng làm hạn chế nhiều về không gian yêu của các đôi.

Nhiều người nghĩ rằng trời lạnh là thời điểm lý tưởng để ôm ghì lấy nhau. Điều đó đúng, nhưng có lẽ mọi chuyện chỉ dừng lại ở đây. Nếu cố tiến xa hơn thì mọi hoạt động cũng sẽ diễn ra một cách chậm chạp vì con người thường có xu hướng lười vận động khi tiết trời thay đổi. Hơn nữa, nếu không chuẩn bị chu đáo, cả hai rất dễ bị nhiễm lạnh khi gần gũi quá lâu hay yêu mà không có các liệu pháp ủ ấm…

Ngoài ra, thời tiết lạnh giá cũng làm hạn chế nhiều về không gian yêu của các đôi. Chắc hẳn chẳng ai dám rời xa chiếc chăn ấm để kéo những màn ân ái sang ghế sofa, xuống nền nhà hay vào bồn tắm như khi thời tiết ấm áp. Các tư thế yêu cũng ít sáng tạo hơn, có thể chỉ dừng lại ở một vài kiểu truyền thống bởi chỉ cần một chút không khí lạnh tràn vào là có thể làm hỏng cuộc yêu ngay lập tức.

Phải cởi bỏ lớp quần áo dày cộp bên ngoài để nhập cuộc quả là một điều không mấy dễ dàng khi bạn muốn yêu vào mùa đông. Bởi thế, trước tiên, hãy nghĩ tới việc làm nóng cơ thể. Một bồn tắm nước nóng cho cả hai là cách không tồi để khởi động “cuộc yêu” lý tưởng nhất. Tuy nhiên, ngay khi vừa rời khỏi bồn nước nóng, cảm giác lạnh giá sẽ lại quay trở lại. Vì vậy, hai người nên massage cơ thể cho nhau với những động tác nhẹ nhàng từ cổ vuốt dọc xuống lưng. Có thể thêm một chút tinh dầu massage tính nóng để cơ thể nhanh chóng lấy lại thân nhiệt. Cách này giúp các đôi vừa giữ ấm được cơ thể vừa tạo cảm giác thư thái, khoan khoái để “cuộc yêu” thêm phần thú vị.

Việc tạo không gian ấm cúng cho cuộc yêu cũng là cần thiết mà các Eva nên chuẩn bị khi bước vào mùa đông. Hãy thử trang bị cho căn phòng ngủ của hai bạn một bóng đèn có ánh sáng màu xanh. Theo một báo cáo được đăng tải trên tạp chí y học Journal of Clinical Endocrinology của Anh thì ánh sáng màu xanh có khả năng tái thiết lập nhịp sinh học và sự trao đổi chất hiệu quả hơn hẳn so với loại bóng màu vàng, đỏ… nhờ “đánh lừa” cơ thể rằng, bạn đang ở trong mùa hè rực lửa, mùa “yêu đương” nồng nàn nhất. Đốt lò sưởi hoặc thắp nến trong phòng ngủ cũng là một cách để tạo ra không gian ấm cúng cho “chuyện ấy”.

Đặc biệt, theo nghiên cứu từ ĐH Illinois (Mỹ), không có gì làm nóng nhanh hơn sự lan truyền nhiệt độ cơ thể của người này sang cơ thể của người khác. Vì ngoài sự làm ấm mang tính vật lý bên ngoài, việc da chạm da còn có hiệu ứng làm nóng bên trong nhờ sự thôi thúc của nội tiết tố oxytocin gia tăng và đây chính là yếu tố hiệu quả hơn bất cứ loại thuốc kích thích nào. Ngoài ra, theo lời khuyên của các chuyên gia, cánh mày râu nên lưu tâm đến việc tránh lạnh cho đôi chân của đối tác bằng cách khuyên nàng nên đeo một đôi tất

dày vừa đủ. Theo phát hiện của các nhà khoa học từ ĐH Groningen (Hà Lan) thì phụ nữ dễ đạt cực khoái hơn nếu đôi chân được giữ ấm.

Nguồn: VTC News

Trong giai đoạn mang thai và ngay khi sinh con, hormon trong cơ thể người phụ nữ có biến đổi mạnh mẽ. Những biến đổi này làm cho tâm sinh lý chị em cũng có nhiều thay đổi. Khi có thai, hai loại nội tiết tố của cơ thể thay đổi nhiều nhất là hormon hướng sinh dục rau thai HCG (human Chorionic Gonadotropin) và các Steroid (progesteron và estrogen). Hai steroid quan trọng nhất là progesteron và estrogen. Lượng nội tiết này tăng lên đều đặn trong quá trình mang thai và đạt mức cao nhất vào tháng cuối của thai kỳ.

Trước khi chuyển dạ đẻ một vài ngày, progesteron và estrogen sẽ giảm thấp xuống một cách đột ngột. Sự sụt giảm đột ngột này khiến tình trạng tâm sinh lý, chuyển hóa của cơ thể cũng có nhiều thay đổi. Trải qua quá trình vượt cạn đầy mệt mỏi, đau đớn và sự thay đổi nội tiết sau khi sinh cũng diễn ra mạnh mẽ để chuẩn bị cho sự tiết sữa ở người mẹ, khiến chị em cần một thời gian dài để lấy lại sức.

Sau kỳ sinh nở, người phụ nữ có thay đổi lớn về tâm sinh lý.

Sau khi sinh, cùng với sự thay đổi nội tiết, nhiều phụ nữ có những biến đổi về khí chất ở các mức độ khác nhau. Người mẹ có thể rơi vào trạng thái mất ngủ, buồn chán, khó tập trung tư tưởng, giảm cảm giác thèm ăn, thoắt vui thoắt buồn, trầm tư và hay khóc… Những triệu chứng như thế thường xuất hiện khoảng 3 – 4 ngày sau sinh. Đây có thể coi là tình trạng bình thường ở giai đoạn đầu làm mẹ và sẽ qua đi trong vòng 10 ngày. Nhưng một số phụ nữ, tình trạng này không mất hoặc giảm đi và lại có những biểu hiện nghiêm trọng hơn, kéo dài hơn. Như vậy gọi là trầm cảm sau sinh. Nguyên nhân của trầm cảm sau đẻ còn chưa rõ nhưng có thể do những biến đổi về hormon khi có thai và ngay sau đẻ. Sự thay đổi về hormon này có thể tạo ra những thay đổi ở não và có vai trò gây ra tình trạng trầm cảm.

Từ khi bắt đầu có thai, ngoại hình của chị em to ra do tăng cân nhiều. Sau khi sinh, phải cần nhiều thời gian mới có thể lấy lại vóc dáng. Do vậy, một nguyên nhân không thể không nhắc tới là chị em thường tự ti với thân hình sồ sề và những vết rạn da trên cơ thể. Họ sợ chồng sẽ chê mình xấu, họ nghĩ mình không còn hấp dẫn với chồng. Vì thế chị em không chủ động trong cuộc yêu và luôn đánh mất cảm giác “thăng hoa” cùng chồng.

Hơn nữa, sau sinh người phụ nữ thường rất vất vả trong việc chăm sóc con nhỏ. Một ngày của họ phải lo đủ việc từ sữa, bỉm, ru con ngủ; rồi đêm đến còn phải thức giấc để cho bé ăn hoặc chơi cùng bé. Tình thương yêu tràn ngập đối với con mới sinh là tự nhiên ở người mẹ nhưng là yếu tố tâm lý ảnh hưởng ham muốn tình dục. Mặt khác do cơ thể phụ nữ chưa thực sự hồi phục cũng ảnh hưởng đến sinh hoạt tình dục. Sự đau đớn nơi “vùng kín” với vết rạch tầng sinh môn hoặc vết mổ đẻ là nguyên nhân chính khiến họ mất cảm hứng khi giao hợp. Sau khi sinh con, buồng trứng giảm tiết estrogen, do đó âm đạo có thể giảm tiết dịch nhờn dẫn đến khô âm đạo. Hiện tượng này kéo dài trong thời gian cho con bú, sẽ gây phiền phức cho chuyện vợ chồng.

Sau sinh bao lâu có thể quan hệ tình dục?

Sau khi sinh con, sự hồi phục sẽ diễn ra trong vài tuần đầu: tử cung và âm đạo co dần về kích cỡ ban đầu, cổ tử cung lành sẹo hoàn toàn; các cơ tầng sinh môn tạm thời kém đàn hồi cần được tập luyện để trở về bình thường; vết khâu tầng sinh môn thường lành sẹo hoàn toàn sau 2 – 3 tuần, các cơ và mô sau mổ vẫn có thể nhạy cảm trong nhiều tuần.

Trong đại đa số trường hợp, những lần quan hệ tình dục đầu tiên sau đẻ (nhất là với người sinh thường) đều chưa thể hoàn toàn dễ dàng cho người phụ nữ, vì vậy người chồng cần biết kiên nhẫn. Khi chưa hết hẳn sản dịch thì chưa nên quan hệ tình dục để tránh nguy cơ bị nhiễm khuẩn. Cũng không nên quan hệ tình dục khi vết khâu tầng sinh môn hay mổ lấy thai chưa lành sẹo hoàn toàn và khi chưa bắt đầu uống thuốc tránh thai. Cần kiêng quan hệ tình dục một thời gian tối thiểu từ 3 – 6 tuần sau đẻ. Tình dục sau khi sinh còn là cách tập thể dục bên trong cơ thể, kích thích sự tuần hoàn máu. Tuy nhiên, cần quan hệ nhẹ nhàng, cần nhiều sự âu yếm khi “khởi động” để tránh đau đớn cho phụ nữ.

Mời xem tiếp kỳ 2: Khơi lại cảm hứng tình dục sau sinh, cách nào?

Bệnh dễ bị bỏ qua vì đôi khi người lớn lầm tưởng những cơn đau bụng ở trẻ thường được quy cho các nguyên nhân khác như rối loạn tiêu hóa, đau bụng giun

Dễ nhầm lẫn

Cách đây ít ngày, cháu V.A.T, 12 tuổi, được gia đình đưa đến Bệnh viện (BV) Đa khoa Hưng Hà (Hưng Yên) trong tình trạng nôn ra máu tươi ồ ạt. Sau khi cầm máu, các bác sĩ xét nghiệm máu, soi dạ dày thì phát hiện ổ loét lớn trong dạ dày của cháu T. đang chảy máu. Theo lời gia đình, trước đó khoảng 6 tháng, cháu T. thường xuyên đau bụng, vài đợt đi cầu có phân đen nhưng gia đình chủ quan nên bỏ qua. Gần đây, cháu kêu đau bụng nhiều nhưng gia đình vẫn cho rằng con mình bị rối loạn tiêu hóa nên cho uống thuốc đau bụng. Tuy nhiên, 2 ngày sau khi dùng thuốc, cháu T. có các triệu chứng trên. Theo bác sĩ Nguyễn Văn Hồng, Khoa Khám bệnh (BV Đa khoa Hưng Hà), rất may cháu T. được cấp cứu kịp thời bởi càng mất máu nhiều càng gây rối loạn đông máu, càng khó cầm máu.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu có các cơn đau bụng bất thường hoặc tái diễn

Bác sĩ Lê Sỹ Hùng – Khoa Nhi, BV Bạch Mai (Hà Nội) – cho biết trước đây, loét dạ dày – tá tràng được cho là căn bệnh rất ít gặp ở trẻ em nên những cơn đau bụng ở trẻ thường được quy cho những nguyên nhân khác như rối loạn tiêu hóa, đau bụng do giun… nhưng thực tế, đau bụng do nguyên nhân loét dạ dày, tá tràng gặp khá nhiều ở trẻ dưới 15 tuổi. “Trong số 500 bệnh nhi từ 6-15 tuổi đến khám và theo dõi tại Phòng khám Nhi – BV Nhi Bạch Mai vì bị đau bụng tái diễn nhiều lần, có đến 2/3 số trẻ này liên quan đến bệnh lý dạ dày, tá tràng. Đáng lo ngại là nhiều cháu đến khám đã có biến chứng chảy máu do loét dạ dày, tá tràng” – bác sĩ Hùng nói.

Dễ lây từ người lớn

Cũng theo bác sĩ Hùng, nhờ kỹ thuật nội soi tiêu hóa tiến bộ nên việc chẩn đoán loét dạ dày – tá tràng không còn khó khăn như trước nhưng phải phát hiện sớm. Ở trẻ nhỏ, cơn đau dạ dày thường là dữ dội, lăn lộn dễ nhầm với bệnh giun chui ống mật. Trong khi đó, một số biểu hiện hay gặp ở người lớn như ợ hơi, ợ chua lại rất ít khi xuất hiện ở trẻ em. Vì thế, khi thấy trẻ hay đau bụng, phụ huynh cứ nghĩ là trẻ mắc bệnh giun do đó tự mua thuốc tẩy giun nhưng không thấy khỏi mới đưa trẻ đi khám. Với trẻ nhỏ nhiều khi trẻ không biết mô tả cơn đau hoặc kêu đau bụng nhưng cha mẹ tưởng con giả vờ nên cũng không đưa trẻ đi khám” – bác sĩ Hùng lo ngại.

Ngoài ra, theo bác sĩ Nguyễn Văn Hồng, một lý do khác khiến nhiều bậc cha mẹ ngại không muốn cho con nội soi vì sợ con đau nhưng thực tế hiện nay, trẻ sẽ được soi dạ dày bằng ống soi nhỏ, mềm, được gây mê để trẻ không có cảm giác đau.

Theo giới chuyên môn, các biểu hiện của viêm loét dạ dày – tá tràng ở trẻ em thường là ăn uống khó tiêu, đau âm ỉ vùng bụng trên rốn phía bên phải của bệnh nhân. Các triệu chứng có thể tăng lên sau khi ăn, nhất là ăn các loại thức ăn, đồ uống gây kích thích niêm mạc dạ dày như tỏi, ớt, chuối. Biểu hiện có thể rất rõ như nôn ra máu, đi tiêu phân màu đen như bã cà phê hoặc máu tươi rất nhiều nhưng đôi khi rất kín đáo mà trẻ và người nhà khó nhận biết. Các biểu hiện mệt mỏi, da xanh, ăn uống kém, gầy sút, mất tập trung trong học tập, căng thẳng thường gặp nhiều ở trẻ lớn. Viêm loét dạ dày – tá tràng mạn tính ở trẻ em thường do vi khuẩn H.pylori (HP). Vi khuẩn này thường lây truyền theo đường miệng – miệng, tức là trong gia đình có người bị viêm loét dạ dày, tá tràng hoặc phân – miệng do vệ sinh ăn uống kém, ô nhiễm môi trường, nguồn nước nhiễm bẩn. Nếu không được điều trị dễ gây loét sâu dẫn đến xuất huyết tiêu hóa. Về lâu dài, bệnh thành mạn tính, thậm chí tiến triển thành ung thư ở tuổi lớn hơn” – bác sĩ Hùng lưu ý.

Theo bác sĩ Hùng, điều trị bệnh dạ dày – tá tràng ở trẻ nhỏ cũng không đơn giản vì thuốc điều trị cho trẻ cũng khó khăn hơn, trong khi đó có những trẻ khi bác sĩ chỉ định thuốc, bố mẹ không sử dụng đúng liều điều trị nên dễ dẫn đến kháng thuốc. Hơn nữa, viêm dạ dày do HP rất dễ tái đi tái lại nếu không diệt hết nguồn lây. Vì thế, phác đồ điều trị bệnh dạ dày cho trẻ cần phải điều trị luôn cho những người thân nếu trong gia đình có người có biểu hiện đau, viêm dạ dày do HP để loại trừ nguồn lây. Ngoài ra, các bậc cha mẹ nên bỏ tập quán mớm cơm cho con nhỏ vì có thể làm trẻ nhiễm vi khuẩn HP, gây viêm loét dạ dày – tá tràng.

Các bác sĩ cũng cảnh báo trẻ có thể bị viêm loét dạ dày, tá tràng do cha mẹ lạm dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau.

BSCK – Ngọc Dung

Ở những người bị loét dạ dày, hệ thống miễn dịch của cơ thể được kích hoạt bởi gluten trong thực phẩm. Kháng thể tấn công niêm mạc ruột, gây thiệt hại, làm phẳng, hoặc phá hủy các sợi tóc (nhung mao) trong ruột non. Nhung mao bị hư hỏng hạn chế khả năng hấp thụ chất dinh dưỡng qua thành ruột, thậm chí không thể hấp thu các chất dinh dưỡng.

Kết quả chất béo, protein, vitamin và khoáng chất bị đào thải qua đường dinh dưỡng. Theo thời gian, điều này có thể khiến cơ thể bị suy dinh dưỡng.

Triệu chứng

Triệu chứng tiêu hóa

Các triệu chứng của bệnh loét  có thể khác nhau từ nhẹ đến nặng. Một số người không có triệu chứng, mặc dù chúng vẫn phát triển và gây hại đến đường ruột. Bệnh loét dạ dày đôi khi có thể bị chẩn đoán nhầm là hội chứng ruột kích thích, bệnh Crohn hoặc viêm loét dạ dày. Các triệu chứng tiêu hóa có thể bao gồm:

– Đầy hơi và đau bụng

– Tiêu chảy

– Ói mửa

– Táo bón

– Nhợt nhạt, phân có mùi hôi

Triệu chứng giảm cân

Khi loét dạ dày, cơ thể không thể hấp thụ các chất dinh dưỡng khiến bạn bị giảm cân.

Với nhiều người lớn, bệnh loét  không có triệu chứng tiêu hóa, nhưng họ lại không thể hấp thụ các chất dinh dưỡng, dẫn đến các vấn đề sức khỏe khác như giảm cân và suy dinh dưỡng. Các dấu hiệu và triệu chứng liên quan đến giảm cân hoặc suy dinh dưỡng có thể bao gồm:

– Thiếu máu

– Mệt mỏi

– Loãng xương

– Loét miệng

– Ngứa ran, tê ở bàn tay và bàn chân

Triệu chứng phát ban

Đối với một số người, bệnh loét  gây ngứa, phồng rộp phát ban được gọi là viêm da dạng herpes. Nó có thể bắt đầu với cảm giác nóng rát dữ dội xung quanh khuỷu tay, đầu gối, da đầu, mông. Cụm da bị đỏ, ngứa sau đó đóng vảy. Nó thường xảy ra đầu tiên ở tuổi vị thành niên và phổ biến ở nam giới hơn phụ nữ. Phát ban thường biến mất với một chế độ ăn gluten, nhưng có thể được điều trị bằng thuốc.

Giảm cân là dấu hiệu của loét dạ dày

Triệu chứng tâm trạng và bộ nhớ

Một số người bị loét dạ dày thường bị trầm cảm, khó chịu, kém trí nhớ, và khó tập trung.

Nguyên nhân

Dị ứng lúa mì: Bệnh loét dạ dày do dị ứng lúa mì liên quan đến các phản ứng khác nhau của hệ thống miễn dịch trong cơ thể. Bệnh dạ dày là một bệnh tự miễn dịch mà gây tổn thương cho lớp niêm mạc ruột. Nó là một rối loạn suốt đời. Các triệu chứng của dị ứng lúa mì bao gồm da phát ban, thở khò khè, đau bụng hoặc tiêu chảy.

Loét dạ dày do không dung nạp lactose: Bệnh loét dạ dày gây tổn thương niêm mạc bên trong của ruột non, và có thể dẫn đến khó khăn trong tiêu hóa lactose, một loại đường được tìm thấy trong sữa và sản phẩm sữa. Theo đó, một chế độ ăn không chứa lactose cho phép ruột hồi phục.

Rối loạn giờ giấc ăn uống thường xuyên: Ăn không đúng bữa, không đúng giờ, ăn quá khuya, lúc ăn thì quá no, lúc thì nhịn đói quá lâu, bên cạnh đó ăn nhiều chất kích thích, chất chua cay, rượu, bia, thuốc lá, ăn vội vàng không nhai kỹ cũng là những nguyên nhân gây bệnh.

Do thuốc & các hóa chất: Thường gặp là acid, bụi kim loại, các loại thuốc giảm đau, kháng viêm, corticoid…

Do nhiễm trùng: Đặc biệt trong thời đại ngày nay, tình hình nhiễm HP rất được các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa quan tâm. Đây là một loại vi khuẩn gam âm, có hình xoắn, là nguyên nhân thường gặp, gây ra các bệnh lý ở dạ dày tá tràng (DDTT).

Do nguyên nhân thần kinh: viêm loét dạ dày thường hay gặp ở những người hay lo lắng, sợ hãi, làm việc quá căng thẳng, gặp ở người sống ở thành thị nhiều hơn ở nông thôn, gặp ở người làm việc trí óc nhiều hơn ở người làm việc chân tay.

Những yếu tố nguy cơ

Nếu gia đình có một người bị bệnh, rất có thể bạn cũng bị mắc bệnh này.

Những yếu tố dưới đây làm tăng nguy cơ mắc bệnh:

– Yếu tố di truyền: Nếu trong gia đình có một người bị bệnh loét dạ dày, rất có thể bạn cũng bị bệnh.

– Tiếp xúc với gluten trước 3 tháng tuổi

– Do căng thẳng kéo dài, trầm cảm

– Đái tháo đường type1, bệnh tuyến giáp, hoặc bệnh tự miễn khác

– Một rối loạn di truyền như hội chứng Down

Chẩn đoán

Xét nghiệm máu: Bởi vì các triệu chứng của bệnh loét có thể thay đổi, nó thường không được chẩn đoán hoặc chẩn đoán sai. Xét nghiệm máu có thể phát hiện một số kháng thể với mức độ cao, dấu hiệu của bệnh loét dạ dày. Nếu kết quả âm tính, bác sĩ có thể yêu cầu bạn kiểm tra bổ sung, có thể bao gồm một phân tích DNA của bạn để giúp việc chẩn đoán được chính xác hơn.

Nội soi dạ dày: Cách thường dùng nhất của nội soi dạ dày qua miệng là CLO test, phương pháp này được dùng rất phổ biến ở Việt Nam cũng như trên thế giới vì rẻ tiền. Cách đọc kết quả đơn giản, chỉ xem sự đổi màu của mẫu thử từ vàng sang hồng là dương tính. Bệnh nhân có thể nhận kết quả chỉ trong 1-3 giờ.

Sinh thiết ruột: Sinh thiết ruột non có thể xác nhận các kết quả của xét nghiệm máu. Một ống nội soi được đặt xuyên qua miệng và dạ dày vào ruột non, và một lượng nhỏ mô được lấy ra. Từ những kết quả sinh thiết, bác sĩ sẽ có những chẩn đoán tốt hơn.

Nuôi cấy vi khuẩn tìm sự nhạy và kháng với kháng sinh của vi khuẩn: Nuôi cấy không đơn giản như vi khuẩn thông thường. Sau khi lấy mẫu ra khỏi dạ dày, cần phải đưa vào môi trường đặc biệt để bảo quản ngay, nhằm bảo đảm vi khuẩn vẫn tồn tại trong mẫu thử, rồi ủ và cấy theo biện pháp riêng, vì vi khuẩn H.pylori kỵ khí (tức cần môi trường thiếu oxy, nếu đầy đủ oxy như khí trời thì vi khuẩn bị ức chế không mọc được).

Xét nghiệm 4 trong 1: Với một mẫu nhỏ niêm mạc dạ dày thu thập được trong khi nội soi dạ dày, các bác sĩ làm cùng một lúc 4 việc là tìm vi khuẩn H.Pylori như thông thường (Clotest),  nuôi cấy vi khuẩn H.Pylori, tìm độ nhạy với kháng sinh, xác định xem chủng độc lực của vi khuẩn H.Pylori. Biết được bệnh nhân có hệ thống men CYP2C19 đào thải thuốc trị loét dạ dày thuộc dạng mạnh yếu hay trung bình.

Điều trị

Hiện chưa có phương pháp điều trị bệnh loét dạ dày, tuy nhiên việc nói không với gluten trong thực đơn của bạn sẽ ngăn chặn các triệu chứng và để dạ dày tự sửa chữa. Trong thực tế, bạn sẽ cảm thấy tốt hơn ngay khi từ bỏ chế độ ăn gluten.

Các thực phẩm phổ biến nhất để tránh bao gồm mì ống, bánh nướng, ngũ cốc… Ngoài ra, một loạt các thực phẩm có chứa gluten, bao gồm thịt chế biến, thực phẩm tẩm bột, nước sốt, và súp. Rượu vang và rượu chưng cất thường an toàn, nhưng hầu hết các loại bia thì không. Bởi vì, bia được làm từ ngũ cốc và không phải thông qua một quá trình chưng cất.

Chế độ ăn cũng có thể giúp bạn kiểm soát được bệnh vitamin và khoáng chất cũng rất tốt đối với những bệnh nhân bị loét dạ dày. Bởi vì, bệnh loét dạ dày thường gây ra sự thiếu hụt dưỡng chất trong cơ thể. Bạn cần bổ sung các dưỡng chất cần thiết như sắt, canxi, vitamin D, kẽm, đồng, acid folic, vitamin nhóm B khác, giúp cơ thể tăng cường sức đề kháng để chống chọi với bệnh tốt hơn. Ngoài ra, bạn cũng nên thay đổi thói quen ăn uống, không ăn những đồ ăn cay, nóng, ăn đúng giờ, ăn chậm, nhai kỹ…

Bên cạnh đó, việc dùng thuốc để giảm các yếu tố gây loét cũng rất quan trọng. Dùng thuốc ức chế bài tiết acid clohydric và pepsin, dùng thuốc trung hoà acid clohydric đã được bài tiết vào dạ dày – tá tràng, các thuốc bao phủ niêm mạc và băng bó ổ loét.

1. Uống đủ nước

Tiêu chảy là vấn đề khá hay gặp và có thể dẫn đến mất nước. Do đó cần đảm bảo uống đủ nước và mang theo thức ăn nếu có thể.

2. Chỗ ngồi thuận tiện

Sẽ thuận tiện hơn nếu chọn chỗ ngồi cạnh lối đi. Việc này sẽ giúp “bà bầu” dễ dàng đi vệ sinh hơn và có khoảng trống rộng hơn để duỗi chân.

3. Trang phục thoải mái

Hãy mặc những trang phục thoải mái và đi giày thuận tiện cho việc đi bộ. Ăn mặc nhẹ nhàng vì bạn sẽ không muốn bị chú ý quá mức và mỗi ký lô thêm vào sẽ chỉ làm bạn vất vả hơn.

4. Thắt dây an toàn

Bạn không được bỏ qua dây an toàn, cho dù nó có hơi khó chịu một chút. Thắt dây an toàn sẽ giúp bạn ngồi vững hơn, tuy nhiên cần để khóa dây an toàn ở phía dưới bụng.

5. Lời khuyên phụ – hỏi ý kiến bác sĩ và hãng hàng không

Trước khi mua vé, hãy hỏi ý kiến bác sĩ xem liệu bạn đi máy bay có an toàn không. Cũng cần hỏi hàng hàng không xem họ có thêm dịch vụ gì cho bà bầu không. Và chúc bạn có một chuyến bay an toàn!

Cẩm Tú

Theo IDiva

Viêm loét dạ dày – tá tràng (VLDD – TT) là một trong những bệnh gặp khá nhiều trong cộng đồng dân cư nước ta. Mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh, nhưng người trưởng thành chiếm tỷ lệ cao hơn trẻ em. Có thể phòng và chữa được bệnh VLDD – TT.

Điểm mặt kẻ gây viêm loét dạ dày – tá tràng

Nguyên nhân hàng đầu, chiếm tỷ lệ cao nhất là vi khuẩn Helicobacter pylori (HP). Ngoài nguyên nhân chính là vi khuẩn HP thì VLDD – TT còn do một số yếu tố khác gây nên với một tỷ lệ thấp (hoặc là đơn phương hoặc kết hợp) như do dùng thuốc aspirin, corticoid, thuốc chữa khớp không steroid, do uống nhiều rượu bia, do căng thẳng thần kinh (stress) trong một thời gian dài hoặc do bệnh tự miễn.

Nội soi tìm vi khuẩn gây viêm dạ dày còn giúp bác sĩ phát hiện các bệnh lý khác ở thực quản và tá tràng. Ảnh: T. Chương

Dấu hiệu nhận biết

Đau là triệu chứng thường gặp nhất. Vị trí đau thường gặp nhất ở vùng thượng vị (trên rốn), đau âm ỉ hoặc đau dữ dội (nếu bị thủng dạ dày – tá tràng thì đau như dao đâm). Đau âm ỉ có khi kéo dài từ vài tháng đến vài ba năm và lâu hơn nữa, có khi hàng chục năm. Đa số bệnh nhân đau có tính chất chu kỳ và thường xảy ra vào lúc giao mùa, đặc biệt là khi thời tiết thay đổi (nóng sang lạnh, ngược lại hoặc áp thấp nhiệt đới, gió mùa Đông Bắc). Đôi khi trạng thái thần kinh căng thẳng, lo lắng hoặc sau ăn thức ăn chua, cay cũng làm cơn đau xuất hiện hoặc đau kéo dài. Tính chất đau của viêm hoặc loét dạ dày tá tràng nhiều khi khó phân biệt nhưng mới bị viêm thì ăn vào cơn đau sẽ tăng lên, còn khi đã loét thì no, đói đều đau. Cơn đau có thể xuyên ra sau lưng, lên vai, ngực làm cho người bệnh lầm tưởng bệnh khác.

Các triệu chứng gây rối loạn tiêu hóa như đầy hơi, chướng bụng, ợ hơi, ợ chua, trung tiện nhiều lần, phân có khi nát có khi lỏng, có khi rắn như phân dê. Trong những trường hợp loét hành tá tràng lâu ngày gây co kéo, làm hẹp môn vị thì ăn không tiêu, bụng ậm ạch rất khó chịu (nhiều khi phải móc họng nôn ra mới thấy dễ chịu). Vì vậy, người bị VLDD – TT lâu năm thường gầy, da xanh, niêm mạc nhợt nhạt, phân có thể có màu đen (do xuất huyết). Chụp Xquang có uống thuốc cản quang vẫn có giá trị chẩn đoán trong trường hợp không có nội soi dạ dày. Nếu có điều kiện, có thể nội soi dạ dày – tá tràng. Kỹ thuật này sẽ có giá trị lớn trong chẩn đoán nếu bác sĩ nội soi được đào tạo bài bản và có kinh nghiệm. Bởi vì nội soi, ngoài việc xác định được vị trí tổn thương, tình trạng tổn thương, u cục thì trong những trường hợp nghi ngờ bệnh ác tính có thể sinh thiết để tìm tế bào lạ. Sinh thiết còn giúp cho việc lấy bệnh phẩm để nhuộm gram, thử tets ureaza, nuôi cấy phân lập xác định vi khuẩn HP và làm kháng sinh đồ để xác định tính nhạy cảm với kháng sinh của vi khuẩn này.

Bệnh VLDD – TT có thể nhầm với bệnh viêm tụy, viêm đường dẫn mật, sỏi đường dẫn mật hoặc bệnh tim, phổi (đau vùng mũi ức) hoặc thoái hóa cột sống lưng (đau xuyên ra lưng). Trong một số trường hợp do viêm ruột thừa ở những giờ đầu cũng có thể đau thượng vị. Đau bụng âm ỉ, đi ngoài phân đen có thể nhầm với những bệnh nhân bị giun móc. Trong những trường hợp này cần xét nghiệm phân tìm trứng giun móc để giúp cho chẩn đoán phân biệt tốt hơn cũng như điều trị có hiệu quả hơn.

Hình phóng to mô tả một đoạn dạ dày bị loét.

Điều trị thế nào?

Nên dựa vào nguyên nhân gây bệnh, nếu do vi khuẩn HP thì phải dùng kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn, chống tăng tiết dịch vị và cần có thuốc bao phủ niêm mạc, tránh tác dụng của dịch vị. Ngoài ra, cần có chế độ dinh dưỡng tốt, thích hợp cho người mắc bệnh về dạ dày. Luôn luôn cảnh giác với xuất huyết dạ dày hoặc thủng dạ dày vì cả hai loại biến chứng này phải cấp cứu khẩn trương, nếu không thì tính mạng của người bệnh sẽ bị đe dọa.

Rất dễ biến chứng thành ung thư

Các trường hợp viêm dạ dày tá tràng nếu không phát hiện sớm và điều trị đúng thì sẽ dẫn đến viêm mạn tính hoặc trở thành loét. Trong các bệnh về dạ dày thì đáng sợ nhất là viêm, loét bờ cong nhỏ, tiền môn vị, môn vị hoặc có thể viêm loét hang vị rất dễ biến chứng thành ung thư hóa. Tuy rằng viêm loét dạ dày thì ít đau hơn là viêm loét tá tràng. Ngược lại, viêm loét tá tràng thì ít bị ung thư hơn nhưng thường hay đau, dễ làm hẹp môn vị (do hành tá tràng loét xơ chai gây co kéo môn vị), đặc biệt là loét hành tá tràng rất dễ làm chảy máu. Chảy máu hành tá tràng có thể ồ ạt phải cấp cứu hoặc chảy máu ri rỉ làm cho phân thường có màu đen. Trong trường hợp chảy máu nhiều thì phân thường đen như nhựa đường và mùi hôi thối rất đặc biệt như “mùi cóc chết”. Và tất nhiên, các vị trí loét khác của dạ dày cũng có thể bị biến chứng chảy máu. Một loại biến chứng cũng rất thường gặp và rất nguy hiểm là thủng dạ dày – tá tràng. Có những bệnh nhân do bị loét ngầm nên bình thường không đau bụng hoặc đau rất ít, đột nhiên bị thủng dạ dày phải cấp cứu. Trong trường hợp bị thủng dạ dày mà cấp cứu không kịp thời thì dễ dẫn đến viêm phúc mạc (màng bụng), gây sốc và có thể tử vong.

Lời khuyên của thầy thuốc

Bệnh VLDD – TT chủ yếu do vi khuẩn HP, vi khuẩn này lây theo đường ăn uống mà chuyên môn thường gọi là lây theo đường “phân – miệng”. Vì vậy, ăn uống hợp vệ sinh là khâu quan trọng hàng đầu. Trong gia đình khi có người bị VLDD – TT thì bát, đũa, cốc, chén… không nên dùng chung hoặc phải nhúng vào nước đun sôi sau khi đã rửa sạch. Cần xóa bỏ thói quen mớm cơm cho trẻ với bất kỳ hình thức nào. Nếu phụ huynh hoặc người giúp việc mà bị bệnh về dạ dày thì mớm cơm rất dễ dàng làm lây bệnh cho trẻ. Ngoài ra, việc quản lý chất thải, phân đóng vai trò đáng kể trong việc phòng bệnh. Bởi vì, nếu quản lý tốt các khâu này thì sẽ làm cho mầm bệnh không phát tán ra xung quanh và con người sẽ không bị lây nhiễm qua thức ăn, nước uống. Không tự mua thuốc aspirin, corticoid, thuốc non-steroid (thuốc điều trị khớp) để tự điều trị. Không lạm dụng rượu bia, không ăn quá chua cay và tránh căng thẳng thần kinh.

PGS.TS.TTƯT. Bùi Khắc Hậu

Bệnh loét dạ dày – tá tràng khá phổ biến trên thế giới và ở Việt Nam. Tỉ lệ bệnh ở các nước là 5-10% dân số và trong suốt đời người khả năng mắc bệnh là 10%. Bệnh loét tá tràng gặp nhiều gấp 4 lần loét dạ dày, nhưng loét tá tràng thường là loét lành tính, còn loét dạ dày một số trường hợp diễn biến ác tính.

Việc điều trị bệnh loét dạ dày – tá tràng đã có những thay đổi lớn trong 3 thập niên trở lại đây với việc phát triển các thuốc chống loét thế hệ mới từ thập niên 1970, việc phát hiện và xác định vai trò gây bệnh loét của vi khuẩn Helicobacter pylori từ thập niên 1980 đã làm cho cơ chế sinh bệnh loét được sáng tỏ hơn. Ngày nay, điều trị bệnh loét dạ dày- tá tràng bằng thuốc là chủ yếu đã cho kết quả tốt trong việc làm lành ổ loét.

Nguyên tắc điều trị

Điều trị dựa trên cơ chế sinh lý bệnh của bệnh loét, có thể chia thành 3 nhóm gây loét: Do sự tăng acid chlohydric và pepsin; Do sự suy yếu của các yếu tố bảo vệ niêm mạc; Do tác động gây viêm loét của vi khuẩn HP. Nguyên tắc điều trị được đặt ra là:

Làm giảm acid pepsin ở dịch vị bằng các thuốc ức chế bài tiết hoặc các thuốc trung hòa acid.

Bánh mỳ, cơm có tính chất bọc, hút, thấm niêm mạc dạ dày.

Tăng cường các yếu tố bảo vệ niêm mạc bằng các thuốc tạo màng che phủ, băng bó ổ loét, kích thích sự tái sinh của tế bào niêm mạc dạ dày, kích thích bài tiết chất nhầy và prostaglandin.

Diệt trừ HP bằng các thuốc kháng sinh hoặc một số thuốc khác như metronidazol, bismuth.

Điều trị hỗ trợ, nâng đỡ sức khỏe bệnh nhân theo quan điểm điều trị toàn diện trong đó có chế độ ăn.

Khi bị viêm loét dạ dày không nên ăn dưa cà, hành muối.

Chế độ ăn trong viêm loét dạ dày – tá tràng

Chế độ ăn trong bệnh nhằm nương nhẹ chức năng dạ dày, làm giảm tiết dịch vị, giảm kích thích, để vết thương chóng lành và giảm đau.

Nguyên tắc là dùng thức ăn giảm tiết dịch vị: chất ngọt, chất béo ít gây tiết dịch vị. Thịt nạc, cá nạc gây tiết nhiều dịch vị cho nên không ăn quá nhiều thịt, cá, nước dùng thịt.

Dùng thức ăn có tính chất bọc, hút, thấm niêm mạc dạ dày: gạo tẻ, bánh mỳ.

Dùng thức ăn phải mềm, ít có tác dụng cơ giới bằng cách hạn chế thực phẩm có nhiều sợi xơ, chế biến thức ăn mềm, nhừ. Không nên để thức ăn nóng quá hay lạnh quá.

Thức ăn ít có tác dụng kích thích dạ dày. Cần ăn nhiều bữa nhỏ, có thể ăn thêm các bữa phụ vào lúc 10 giờ, 15 giờ và 22 giờ. Sau khi ăn xong cần có chế độ nghỉ ngơi.

Những thức ăn nên dùng: cháo, cơm, bánh mỳ, các loại rau xanh nhiều lá như ngót, muống, cải… luộc chín hoặc nấu nhừ, thịt nạc, cá hấp, luộc, sữa, quả chín ngọt, rau nên luộc hoặc nấu canh, đường, bánh, mứt, mật ong, thức uống: nước lọc, nước chè xanh (khi chế biến nên hấp, luộc, hạn chế các món rán, xào, sốt).

Thức ăn không nên dùng: bún, dưa, cà, hành muối, các loại thức ăn nguội. Không nên dùng các thức ăn chua: quả chua, sữa chua, chuối tiêu. Các loại gia vị, nước sốt đậm đặc. Bỏ hẳn rượu, thuốc lá.

BS. Lưu Tiện Bích

Bệnh loét dạ dày – tá tràng khá phổ biến trên thế giới và ở Việt Nam. Tỉ lệ bệnh ở các nước là 5-10% dân số và trong suốt đời người khả năng mắc bệnh là 10%. Bệnh loét tá tràng gặp nhiều gấp 4 lần loét dạ dày, nhưng loét tá tràng thường là loét lành tính, còn loét dạ dày một số trường hợp diễn biến ác tính.

Việc điều trị bệnh loét dạ dày – tá tràng đã có những thay đổi lớn trong 3 thập niên trở lại đây với việc phát triển các thuốc chống loét thế hệ mới từ thập niên 1970, việc phát hiện và xác định vai trò gây bệnh loét của vi khuẩn Helicobacter pylori từ thập niên 1980 đã làm cho cơ chế sinh bệnh loét được sáng tỏ hơn. Ngày nay, điều trị bệnh loét dạ dày- tá tràng bằng thuốc là chủ yếu đã cho kết quả tốt trong việc làm lành ổ loét.

Nguyên tắc điều trị

Điều trị dựa trên cơ chế sinh lý bệnh của bệnh loét, có thể chia thành 3 nhóm gây loét: Do sự tăng acid chlohydric và pepsin; Do sự suy yếu của các yếu tố bảo vệ niêm mạc; Do tác động gây viêm loét của vi khuẩn HP. Nguyên tắc điều trị được đặt ra là:

Làm giảm acid pepsin ở dịch vị bằng các thuốc ức chế bài tiết hoặc các thuốc trung hòa acid.

Bánh mỳ, cơm có tính chất bọc, hút, thấm niêm mạc dạ dày.

Tăng cường các yếu tố bảo vệ niêm mạc bằng các thuốc tạo màng che phủ, băng bó ổ loét, kích thích sự tái sinh của tế bào niêm mạc dạ dày, kích thích bài tiết chất nhầy và prostaglandin.

Diệt trừ HP bằng các thuốc kháng sinh hoặc một số thuốc khác như metronidazol, bismuth.

Điều trị hỗ trợ, nâng đỡ sức khỏe bệnh nhân theo quan điểm điều trị toàn diện trong đó có chế độ ăn.

Khi bị viêm loét dạ dày không nên ăn dưa cà, hành muối.

Chế độ ăn trong viêm loét dạ dày – tá tràng

Chế độ ăn trong bệnh nhằm nương nhẹ chức năng dạ dày, làm giảm tiết dịch vị, giảm kích thích, để vết thương chóng lành và giảm đau.

Nguyên tắc là dùng thức ăn giảm tiết dịch vị: chất ngọt, chất béo ít gây tiết dịch vị. Thịt nạc, cá nạc gây tiết nhiều dịch vị cho nên không ăn quá nhiều thịt, cá, nước dùng thịt.

Dùng thức ăn có tính chất bọc, hút, thấm niêm mạc dạ dày: gạo tẻ, bánh mỳ.

Dùng thức ăn phải mềm, ít có tác dụng cơ giới bằng cách hạn chế thực phẩm có nhiều sợi xơ, chế biến thức ăn mềm, nhừ. Không nên để thức ăn nóng quá hay lạnh quá.

Thức ăn ít có tác dụng kích thích dạ dày. Cần ăn nhiều bữa nhỏ, có thể ăn thêm các bữa phụ vào lúc 10 giờ, 15 giờ và 22 giờ. Sau khi ăn xong cần có chế độ nghỉ ngơi.

Những thức ăn nên dùng: cháo, cơm, bánh mỳ, các loại rau xanh nhiều lá như ngót, muống, cải… luộc chín hoặc nấu nhừ, thịt nạc, cá hấp, luộc, sữa, quả chín ngọt, rau nên luộc hoặc nấu canh, đường, bánh, mứt, mật ong, thức uống: nước lọc, nước chè xanh (khi chế biến nên hấp, luộc, hạn chế các món rán, xào, sốt).

Thức ăn không nên dùng: bún, dưa, cà, hành muối, các loại thức ăn nguội. Không nên dùng các thức ăn chua: quả chua, sữa chua, chuối tiêu. Các loại gia vị, nước sốt đậm đặc. Bỏ hẳn rượu, thuốc lá.

BS. Lưu Tiện Bích

Chia sẻ đơn thuốc với người khác, tích trữ thuốc đến hết hạn, dùng nhiều thuốc cùng hoạt chất… là những sai lầm thường gặp trong sử dụng thuốc giảm đau.

Chuyện kể rằng, vợ Dâu có một số thuốc percocet (thuốc tổng hợp gồm paracetamol và oxycodone) còn lại từ một lần đi khám răng, cùng lúc có một lọ tylenol (paracetamol) ở phía trên chậu rửa. Dâu lấy mỗi loại 2 viên và uống trôi cùng với một cốc bia.

Thật may mắn vì Dâu chỉ là nhân vật hư cấu cho bài viết này. Nhưng thực tế có rất nhiều Dâu trong đời thường đã mắc những sai lầm lớn với những thuốc không cần đơn (OTC – over the counter) cũng như những thuốc cần đơn.

Dưới đây là một số sai lầm khi dùng thuốc giảm đau mà các chuyên gia của Hiệp hội Dược sĩ Mỹ đã chỉ ra, những sai lầm này cũng rất thường gặp ở Việt Nam chúng ta.

Uống thuốc giảm đau cần theo chỉ định của bác sĩ, không dùng quá liều chỉ định.

Nếu 1 là tốt, 2 có lẽ tốt hơn

Một số người khi dùng liều thuốc đầu tiên để giảm đau, nhưng sau vài phút không thấy đau giảm lại tiếp tục uống thêm một liều nữa với suy nghĩ “một liều đã tốt rồi thì 2 liều có lẽ tốt hơn”. Suy nghĩ này là vô cùng nguy hiểm vì nếu bạn làm vậy, rất có thể bạn sẽ được đưa đến phòng cấp cứu. Thường khi bác sĩ kê đơn thuốc giảm đau cho bạn, họ đã phải cân nhắc về lợi ích và tác hại để đưa ra liều cho tác dụng tốt nhất với tác dụng phụ ít nhất. Việc tăng gấp đôi hoặc gấp ba liều lượng sẽ không làm tăng tác dụng điều trị mà ngược lại nó có thể làm tăng tác dụng phụ có hại.

Một trường hợp khác cũng vô cùng tai hại đó là dùng cùng lúc nhiều loại thuốc giảm đau mà bạn có như paracetamol, ibuprofen và naproxen…, điều này cũng làm gia tăng các tác dụng phụ có hại mà bạn có thể gặp phải.

Bởi vậy, nếu bạn đã uống thuốc giảm đau đúng chỉ dẫn về liều lượng mà sau một thời gian nó vẫn không kiểm soát cơn đau, bạn không được tăng liều gấp đôi hoặc dùng thêm thuốc khác, mà cần gặp bác sĩ để bác sĩ có thể thay đổi phương thức điều trị cho bạn.

Quá liều do dùng thuốc cùng hoạt chất

Nhiều người thường dùng thuốc giảm đau OTC và thậm chí cả thuốc giảm đau theo đơn mà không đọc nhãn và thành phần của thuốc. Có nghĩa là họ thường không biết được loại thuốc họ đang dùng. Điều đó không bao giờ là một ý tưởng tốt, vì có thể bạn sẽ dùng các thuốc có cùng thành phần và gây nên tình trạng quá liều.

Trong trường hợp của Dâu, anh ta lấy 2 viên thuốc giảm đau theo đơn (percocet) có chứa paracetamol cùng với một liều đầy đủ thứ hai của paracetamol từ tylenol, làm anh ta có nguy cơ bị tổn thương do quá liều paracetamol.

Uống thuốc giảm đau cùng với rượu, bia

Sai lầm này làm tăng hiệu quả của nhau. Rượu làm bạn say và một số thuốc giảm đau làm tăng cảm giác đó. Trong một số trường hợp khác, rượu làm bạn đau đầu và bạn dùng thuốc giảm đau để chữa. Nhưng bạn cần nhớ rằng, sử dụng kết hợp thuốc giảm đau và rượu sẽ làm tăng tác hại lên gan, vì bản thân rượu và thuốc giảm đau riêng rẽ đều là những thứ không tốt cho gan.

Đó là lý do tại sao nhiều loại thuốc được gán nhãn “no alcohol” (không dùng đồ uống có cồn). Nhãn này được ký hiệu bởi một cái ly rượu, xung quanh là ký hiệu “không” mang tính quốc tế với vòng tròn và dấu gạch chéo. Ký hiệu này được áp dụng cho cả rượu và bia.

Tương tác thuốc

Trước khi dùng bất cứ loại thuốc giảm đau nào, bạn hãy nghĩ xem mình có đang dùng một loại thuốc, thảo dược hay thực phẩm chức năng nào khác hay không. Một vài loại thuốc và thực phẩm chức năng này có thể tương tác với thuốc giảm đau hoặc làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Ví dụ, aspirin có thể ảnh hưởng đến tác dụng của một số loại thuốc tiểu đường non-insulin; codeine và oxycodone có thể làm giảm tác dụng của thuốc chống trầm cảm.

Uống thuốc khi lái xe

Thuốc giảm đau có thể làm cho bạn buồn ngủ và gây nguy hiểm khi lái xe. Nhưng không phải ai cũng có phản ứng giống nhau với các loại thuốc. Vì vậy các chuyên gia khuyên bạn nên thử trước loại thuốc đó ở nhà để xem nó có gây cho bạn cảm giác buồn ngủ hay không.

Chia sẻ đơn thuốc với người khác

Đây là điều rất phổ biến ở Việt Nam và thậm chí là cả ở những nước phát triển. Điều này rất nguy hiểm cho người được chia sẻ vì có thể gây ra cho họ tình trạng dị ứng, tương tác thuốc hoặc quá liều.

Không trao đổi với dược sĩ

Các quảng cáo giới thiệu thuốc đều khuyến cáo “Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng”, nhưng quả thật không phải dễ dàng để đọc và hiểu được các hướng dẫn đó. Bởi vậy, bạn nên đề nghị với dược sĩ hoặc người bán thuốc hướng dẫn bạn cặn kẽ cách dùng thuốc và các nguy cơ ngay tại cửa hàng.

Tích trữ thuốc hết hạn

Vợ Dâu thực sự đã có lỗi trong sai lầm của anh ấy. Đáng lẽ cô ấy nên vứt bỏ những viên thuốc giảm đau này từ khi cố ấy hết đau răng. Lý do là thuốc được lưu trữ ở nhà bắt đầu phân hủy ngay sau khi hết hạn, đặc biệt đúng với các thuốc giữ trong môi trường ẩm ướt của tủ thuốc phòng tắm. Dùng thuốc quá hạn sẽ không còn tác dụng chữa bệnh, thậm chí bạn còn có thể bị ngộ độc do các sản phẩm phân hủy của thuốc.

Bẻ viên thuốc không được bẻ

Viên thuốc thực sự là những cái máy nhỏ để vận chuyển thuốc. Chúng sẽ không còn hữu dụng khi chúng bị bẻ ra theo cách không được phép. Cần lưu ý, chỉ những viên thuốc có khía rãnh mới được phép bẻ ra, còn tất cả các thuốc không có rãnh đều không được bẻ.

BS. Mai Trung Dũng

Tác dụng phụ của thuốc giảm đau, chống viêm

Sử dụng an toàn thuốc kháng viêm giảm đau

Lưu ý khi sử dụng thuốc giảm đau chống viêm non-steroid

Có nhiều nguyên nhân gây ra các ca tử vong trong hoặc sau phẫu thuật, trong đó có không ít trường hợp do thuốc gây mê gây nên. Mặc dù đã hiểu rõ cơ chế tác dụng của các thuốc gây mê nhưng chúng ta vẫn chưa nhận thức được tất cả và tiên lượng chính xác những đáp ứng của bệnh nhân khi tiếp xúc với các chất gây ức chế thần kinh này.

Những yếu tố nguy cơ thường gặp

Có thể lúc đầu bệnh nhân sẽ không gặp trở ngại gì trong lúc gây mê nhưng sau một thời gian ngắn nếu các thuốc gây liệt sử dụng không được “đảo nghịch” – nghĩa là khử tác dụng của chúng bằng các chất đối kháng, bệnh nhân đang mê sâu hoặc liệt sẽ không tự thở được và bị thiếu ôxy.

Một nguyên nhân nữa gây tử vong thường gặp là việc dùng các thuốc an thần mạnh để bệnh nhân dễ chịu hơn khi thực hiện các thủ thuật “nhỏ”. Đôi khi những thuốc mạnh này lại được sử dụng bởi các nhân viên chưa được đào tạo đến nơi đến chốn và thiếu sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa gây mê. Ngoài tác dụng an thần, các thuốc này còn gây ức chế hô hấp (bệnh nhân ngưng thở) dẫn đến thiếu ôxy.

Sử dụng thuốc giảm đau gây thư giãn tâm thần mà không làm mất ý thức, tuy nhiên, ranh giới giữa hai tình trạng này rất mơ hồ và liều lượng thuốc sử dụng an toàn cho một bệnh nhân này có thể gây mất ý thức ở một bệnh nhân khác.

Trong quá trình phẫu thuật, trong một số trường hợp, máy thở có thể hoạt động sai lệch và không cung cấp các khí thở một cách thích hợp. Ngoài ra, việc tăng áp lực trong 2 phổi sẽ làm tổn thương phổi (tràn khí màng phổi). Áp suất này có thể tiếp tục gia tăng ngoài phổi đè ép lên các mạch máu có chức năng đưa máu trở về tim, do đó làm giảm cung lượng tim. Bệnh nhân có thể diễn tiến đến tử vong trừ phi phát hiện được tràn khí màng phổi và đặt ống dẫn lưu giảm áp qua thành ngực.

Dùng quá liều thuốc gây mê thể khí và thuốc gây mê tĩnh mạch sẽ làm tim ngừng đập. Mỗi bệnh nhân đều có những đáp ứng hơi khác nhau đối với thuốc gây mê. Một liều “trung bình” thuốc gây mê có thể gây ra sự cố ở những tình huống đặc biệt, như trong những trường hợp bệnh nhân bệnh nặng hoặc giảm thể tích máu. Bác sĩ gây mê cần nắm vững và nhận diện được những vấn đề này khi chúng xảy ra.

Một số bệnh nhân mắc các bệnh lý đặc biệt như loạn dưỡng cơ, bỏng, tổn thương tủy sống… là những nguy cơ cao gây phản ứng thuốc.

Gây mê cho bệnh nhân trước khi phẫu thuật.

Các thuốc gây phản ứng

Phản ứng dị ứng thuốc thường đe doạ tính mạng bệnh nhân, chỉ có thuốc gây mê thể khí không gây phản ứng. Các thuốc gây dị ứng làm tụt huyết áp, khó thở và dẫn đến mất khả năng tự thở. Các phản ứng này thường gặp khi dùng các thuốc phối hợp với thuốc mê, như các thuốc giãn cơ (tác nhân gây liệt), các thuốc gây mê tĩnh mạch và các kháng sinh.

Các thuốc gây tê tại chỗ đã được phát hiện cách đây 100 năm. Đó là các thuốc có gốc “caine”, novocaine, bupivicaine… Các thuốc này dùng tiêm chích hoặc thoa ngoài (ví dụ: kem bôi trĩ) để gây tê. Các thuốc gây tê tại chỗ thường xuyên được dùng bởi bác sĩ chuyên khoa gây mê hoặc bác sĩ không chuyên khoa.

Nếu thuốc gây tê tại chỗ được tiêm vào mạch máu với lượng nhiều, bệnh nhân có thể bị co giật và ngừng tim. Các chuyên gia gây mê hiểu rất rõ về vấn đề này vì họ thường dùng các thuốc này để gây tê tuỷ sống, gây tê ngoài màng cứng và một số thủ thuật phong bế thần kinh. Chẩn đoán và cấp cứu nhanh chóng sẽ tránh được tử vong.

Tuy nhiên, đôi khi bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ chuyên khoa tiêu hoá hoặc chuyên khoa da liễu có đánh giá không đầy đủ về độc tính của các thuốc này và không được chuẩn bị để đối phó với các biến chứng. Ví dụ, một kỹ thuật hút mỡ đã sử dụng một lượng lớn chất gây tê tại chỗ pha loãng tiêm dưới da. Nếu thuốc được hấp thu quá nhanh hoặc dùng nồng độ thuốc quá cao, ngộ độc sẽ có thể xảy ra. Nhiều trường hợp tử vong đã được báo cáo gần đây về vấn đề này.

Sự chú ý và thận trọng của thầy thuốc luôn là cần thiết ngay cả trong những trường hợp tưởng chừng như đơn giản nhất, bởi vì có thể có những vấn đề không lường trước được xảy ra ở bất kỳ thời điểm nào. Mệt mỏi, stress, thiếu ngủ sẽ khiến phản ứng trở nên chậm chạp đối với các tình huống khẩn cấp.

Chuyên gia gây mê cần phải tiên lượng và phản ứng nhạy bén với những thay đổi do tình trạng phẫu thuật và những diễn biến xảy ra do đáp ứng thuốc men ở từng người bệnh. Bác sĩ chuyên khoa gây mê và các chuyên viên gây mê cần được huấn luyện thật tốt để có thể tiên lượng được một cách cặn kẽ nhất tình trạng của bệnh nhân.

BS. Khanh Ngọc

Điều trị bệnh vảy nến bằng các chế phẩm sinh học nhằm ngăn chặn quá trình di chuyển của tế bào trình diện kháng nguyên tới hạch bạch huyết hoặc ngăn lympho T hoạt hoá, hoặc cản trở quá trình tương tác giữa tế bào lympho T và APC… theo cơ chế miễn dịch.

Bệnh vảy nến là tình trạng viêm mạn tính của da do nhiều yếu tố tác động lên cơ chế bệnh sinh bao gồm yếu tố về gen, các yếu tố kích hoạt (vi khuẩn, virut, thuốc, stress…), hệ miễn dịch với vai trò của lympho T, các cytokine… gây ra tình trạng quá sản và rối loạn phát triển của tế bào sừng. Bệnh chiếm tỷ lệ khoảng 2,5% dân số thế giới nhưng tỷ lệ cao hơn ở người châu Âu – Mỹ da trắng, thấp hơn ở người châu Á – Phi, trong đó thể bệnh trung bình và nặng chiếm khoảng gần 30%. Bệnh ít khi gây tử vong nhưng ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, khả năng sinh hoạt, lao động của người bệnh.

Một số loại thuốc chữa vảy nến không dùng cho phụ nữ có thai.

Thuốc sinh học (biological drugs) là các thành phần của cơ thể sống hoặc là sản phẩm tạo ra từ cơ thể sống được sử dụng để phòng ngừa hoặc điều trị bệnh.

Efalizumab (raptiva) được Cơ quan Quản lý thuốc và thực phẩm Mỹ (FDA) chứng nhận vào năm 2003 để điều trị vảy nến thể mảng vừa và nặng, dai dẳng và khuyến cáo dùng cho các trường hợp không dùng được các thuốc điều trị vảy nến nhóm kháng TNF alpha. Thuốc không có chỉ định cho vảy nến thể khớp vì ít có tác dụng so với các thuốc sinh học khác.

Cần lưu ý, do tác dụng phụ nghiêm trọng làm giảm tiểu cầu nên trước khi điều trị cần xét nghiệm số lượng tiểu cầu và làm lại hàng tháng trong 3 tháng đầu, sau đó cứ 3 tháng kiểm tra 1 lần. Ngoài ra, cần chụp Xquang, xét nghiệm HCG (ở phụ nữ muốn có thai), công thức máu, đặc biệt số lượng bạch cầu, tiểu cầu.

Người bệnh dùng thuốc này có thể bị đau đầu, mệt mỏi, sốt, lạnh run, nhiễm trùng. Ngoài ra có thể gặp hiện tượng vảy nến bùng phát trong tuần điều trị thứ 6 – 12 hoặc tái phát khi dừng thuốc. Một số trường hợp u ác tính, tăng sản bạch cầu và nhiễm trùng cơ hội cũng đã được báo cáo ở bệnh nhân vảy nến điều trị bằng efalizumab. Không dùng thuốc trong các trường hợp mẫn cảm với thuốc, phụ nữ có thai. Lưu ý khi dùng cho người già, suy giảm miễn dịch, giảm tiểu cầu, dùng vaccin sống, đang bị các bệnh nhiễm trùng.

Alefacept (amevive) được dùng điều trị vảy nến thể mảng vừa và nặng, dai dẳng. Đây là thuốc đầu tiên trong nhóm có nguồn gốc sinh học được công nhận điều trị vảy nến với hiệu quả kéo dài và ít tác dụng phụ. Bệnh nhân cần phải được kiểm tra CD4 trước khi điều trị và cứ 2 tuần/lần trong quá trình điều trị.

Tác dụng phụ thông thường có thể gặp: đau đầu, ngứa, viêm mũi – họng, tăng nguy cơ nhiễm cúm, nhiễm trùng đường hô hấp trên. Các tác dụng phụ nghiêm trọng gồm: giảm bạch cầu, nhiễm trùng nặng, suy chức năng gan (do nhiễm virut viêm gan), bệnh ác tính… tuy nhiên rất hiếm gặp. Không dùng thuốc cho người nhiễm HIV, mẫn cảm với thuốc; thận trọng dùng với người đang mắc các bệnh nhiễm trùng, dùng vaccin sống, có tiền sử các bệnh ác tính, phụ nữ có thai.

Nhóm ức chế TNF: Nhóm này gồm các thuốc infliximab, etanercept và adalimumab có tác dụng ức chế và làm giảm TNF, là một cytokine tạo ra từ đại thực bào, bạch cầu đơn nhân, lympho T, tế bào sừng và tế bào đuôi gai, có vai trò quan trọng trong quá trình viêm trong bệnh vảy nến. Các thuốc ức chế TNF trở nên quan trọng trong điều trị nhiều bệnh có hiện tượng viêm nổi trội, tuy nhiên theo lý thuyết thì nhóm thuốc này sẽ làm giảm sự đề kháng của cơ thể trước các bệnh nhiễm trùng và khối u, vì vậy cần thận trọng khi sử dụng.

Etanercept được dùng điều trị vảy nến mảng vừa và nặng từ năm 2004. Thuốc này còn được dùng điều trị thấp khớp, vảy nến thể khớp, viêm khớp dạng thấp thiếu niên tiến triển. Thông thường cải thiện lâm sàng đạt được trong vòng 4-8 tuần dùng thuốc.

Trước khi dùng thuốc nên xét nghiệm công thức máu, máu lắng, ure, creatinin máu, men gan, loại trừ các bệnh suy tim, lao phổi, virut viêm gan C và làm lại sau 3 tháng điều trị.

Tác dụng phụ thường gặp là: phản ứng tại chỗ, ho, nhức đầu. Các tác dụng phụ nặng hơn có thể gặp như nhiễm trùng nặng, thiếu máu, giảm bạch cầu, bệnh bạch cầu ác tính, suy tim tiến triển… Không dùng thuốc với các trường hợp mẫn cảm với thuốc, đang bị bệnh nhiễm trùng. Thận trọng với người có tiền sử bệnh tim mạch, thần kinh, bệnh ác tính, phụ nữ có thai.

Infliximab được FDA chấp thuận điều trị vảy nến mảng dai dẳng vừa và nặng từ năm 2006. Ngoài ra còn được điều trị trong viêm khớp dạng thấp, bệnh Crohn, viêm cột sống dính khớp, vảy nến thể khớp. Do tác dụng nhanh chóng nên infliximab được chỉ định trong các tình trạng cấp tính và cần cải thiện nhanh như đỏ da toàn thân, vảy nến thể mủ, vảy nến khớp. Cải thiện lâm sàng có thể đạt rất nhanh chóng sau 1-2 tuần điều trị.

Khi sử dụng cần kiểm tra loại trừ các bệnh nhân bị lao, làm các xét nghiệm ure, creatinin máu, men gan, virut viêm gan B, -HCG (ở phụ nữ), công thức máu và sau đó theo dõi 3 tháng/lần.

Tác dụng phụ thường gặp là nhức đầu, ngứa ngáy, nhiễm khuẩn đường hô hấp trên. Hiện tượng xuất hiện kháng thể kháng infliximab cũng có thể gặp và làm giảm hiệu lực của thuốc. Nghiêm trọng là biểu hiện vượng phát suy tim, bệnh lao, nấm, viêm gan, hội chứng giả Lupus… Cần ngưng điều trị bằng infliximab nếu men gan tăng từ 5 lần trở lên. Không dùng thuốc trong các trường hợp mẫn cảm với các thành phần của thuốc, suy tim tiến triển độ 3, 4. Thận trọng với phụ nữ có thai.

Adalimumab: có chỉ định điều trị tương tự như infliximab. Các xét nghiệm khuyến cáo nên làm là Xquang, công thức máu, chức năng gan, viêm gan B, -HCG. Tác dụng phụ bao gồm phản ứng tại chỗ tiêm, đau đầu, viêm mũi – họng, viêm đường hô hấp, tăng triglyceride, mệt mỏi. Các biểu hiện có thể gặp là nguy cơ nhiễm trùng nặng, nhiễm lao hoặc tái bùng phát, nhiễm nấm, hội chứng giả Lupus, nguy cơ bệnh ác tính, thiếu máu. Cần thận trọng với các trường hợp có bệnh tim mạch, mang thai.

Như vậy, thế hệ của các loại thuốc sinh học đang được ứng dụng và còn tiếp tục được nghiên cứu, phát triển để điều trị hiệu quả nhiều bệnh có liên quan đến cơ chế miễn dịch trong đó có bệnh vảy nến nhằm đạt hiệu quả cao hơn, giảm tác dụng phụ, cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

TS. Vũ Tuấn Anh

Botox là thuốc hay dùng nhất trong nhóm thuốc botulinum toxin có tác dụng làm liệt tạm thời hoạt động của cơ. Hợp chất này được tạo ra từ vi khuẩn gây ngộ độc thịt. Ngoài tác dụng làm giảm các vết nhăn vùng mặt, botox còn được dùng để điều trị các bệnh khác liên quan đến rối loạn trương lực cơ…

Botox – Nghe quen mà lạ

Botulinum toxin có tác dụng chặn dẫn truyền hóa học ở khớp nối thần kinh. Trong ứng dụng thẩm mỹ, botox có tác dụng tạm thời giãn cơ mặt là các cơ nằm dưới da làm giảm các nếp nhăn. Botox xóa các nếp nhăn ở đường nhăn giữa hai lông mày, vết chân chim, đường tỏa ra ở góc mắt ngoài, các nếp nhăn trán.

Ngoài hiệu quả trong thẩm mỹ, botulinum toxin còn điều trị các bệnh:Bệnh co quắp mi vô căn lành tính: là bệnh do cơ vòng mi và các cơ quanh mắt quá hoạt làm mi mắt nhắm kín không kiểm soát, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày của người bệnh;Lác mắt:Do mất cân bằng các cơ vận nhãn để giữ mắt ở tư thế nhìn thẳng;Rối loạn trương lực cơ cổ:Cơ cổ co quá mức gây đau, vẹo cổ ở tư thế không bình thường;Bệnh co cứng cơ:Một số bệnh thần kinh như liệt não có thể làm cho các chi bị co cứng, vì vậy có thể tiêm botulinum toxin để giãn cơ;Tăng tiết mồ hôi:Tuyến mồ hôi tăng tiết kể cả khi thời tiết không nóng bức hoặc bạn không hoạt động mạnh. Một số người bị ra mồ hôi tay nhiều rất khó chịu trong sinh hoạt;Đau nửa đầu mạn tính:Nếu đau nửa đầu hơn 15 ngày/1 tháng thì tiêm botulinum toxin có thể giúp giảm triệu chứng và tần số các cơn đau;Rối loạn chức năng bàng quang:Tiêm botulinum toxin có thể giúp giảm tình trạng đái dầm do quá hoạt cơ bàng quang.

Trước khi tiêm botox người bệnh cần thông báo cho bác sĩ những loại thuốc đang dùng. (Ảnh minh họa)

Botox có an toàn?

Sử dụng botox chỉ an toàn khi được bác sĩ có kinh nghiệm tiêm. Tác dụng phụ thường gặp là sưng nề hoặc bầm tím tại vị trí tiêm, triệu chứng giống cúm hoặc đau đầu. Thuốc có thể khuếch tán từ vị trí tiêm ra các mô xung quanh gây ra các vấn đề như: sụp mi mắt, lông mày vểnh lên, méo miệng, khô mắt hoặc chảy nước mắt.

Mặc dù hiếm gặp nhưng có thể gặp một số tác dụng phụ khi thuốc có thể đến các bộ phận khác của cơ thể gây ra triệu chứng giống ngộ độc thịt. Bệnh nhân cần gọi ngay cho bác sĩ nếu sau khi tiêm botox vài giờ hoặc vài tuần có các triệu chứng như: yếu cơ toàn thân, giảm thị lực, khó nói, khó nhai, khó thở hoặc mất kiểm soát đi tiểu.

Botox có thể chữa được mắt lác.

Cần chuẩn bị gì khi tiêm botox?

Người bệnh cần thông báo với bác sĩ nếu có dùng bất cứ loại botulinum toxin nào trong vòng 4 tháng trở lại đây. Nếu bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông máu, cần dừng các thuốc này trong vài ngày trước khi tiêm để giảm nguy cơ chảy máu hay thâm tím sau tiêm. Bệnh nhân cũng cần cung cấp cho bác sĩ thông tin có đang dùng thuốc giãn cơ, thuốc ngủ hoặc thuốc chống dị ứng hay không.

Hầu hết mọi người không quá khó chịu khi tiêm. Có thể làm giảm đau trước khi tiêm bằng cách: tiêm thuốc tê (có thể tiêm tê dưới da), bôi kem tê trước tiêm 60 – 90 phút hoặc phun hơi rất lạnh trực tiếp vào da khoảng 10 giây.

Bác sĩ dùng một kim nhỏ tiêm một lượng nhỏ botulinum toxin vào da hoặc cơ. Số lượng mũi tiêm phụ thuộc vào nhiều yếu tố, tính cả phạm vi vùng điều trị. Tiêm botox thường được thực hiện ở một số cơ sở y tế.

Sau tiêm có thể hoạt động trở lại bình thường ngay. Chú ý không day ấn hoặc chà xát vào vùng da vừa tiêm vì việc làm này có thể làm thuốc khuếch tán rộng ra các vùng xung quanh.

Thuốc thường bắt đầu có tác dụng sau tiêm vài ngày. Phụ thuộc vào bệnh điều trị, tác dụng của thuốc có thể kéo dài 3-12 tháng. Để duy trì hiệu quả điều trị, người bệnh cần tiêm nhắc lại đều đặn.

Thông thường, thời hạn sử dụng thuốc thường được in trực tiếp lên vỉ thuốc hoặc dưới đáy hộp bằng tiếng Anh. Khi sử dụng, nhiều người không quan tâm hoặc bỏ qua, có trường hợp dùng thuốc quá hạn gây bất lợi cho sức khỏe. Gần đây, nhờ khoa học phát triển con người đã phát minh loại bao bì thông minh có khả năng tự cảnh báo ngày thuốc hết hạn sử dụng.

Hạn dùng thuốc là tiêu chí quan trọng

Hạn dùng thuốc hiện đang được xem là vấn đề thời sự, gây tranh cãi cả trong ngành y dược, thực phẩm lẫn trong giới tiêu dùng. Những người quan tâm thì cho rằng đây là vấn đề hệ trọng, một trong những tiêu chí an toàn mà ngành y cũng như người tiêu dùng cần quan tâm để bảo vệ sức khỏe cho chính bản thân lẫn gia đình. Nhưng ở khía cạnh khác, hạn dùng thuốc lại bị bỏ qua bởi chính người tiêu dùng, đặc biệt là ngành công nghiệp dược bởi nó tự dưng làm mất đi một khoản lợi nhuận khổng lồ.

Tháng 4/2012, Tổ chức An ninh dược phẩm Mỹ (UDEA) đã quy tụ được khoảng 276 tấn thuốc hết hạn mà người ta quen gọi là hết date, đã được những người tiêu dùng trả tiền nhưng nay buộc phải tiêu hủy. Theo UDEA, dù có phải tiêu hủy, tốn tiền nhưng đây là việc “cần làm ngay” vì lợi ích môi trường lẫn lợi ích sức khỏe của con người bởi nó chứa nhiều loại hóa chất độc nguy hiểm đến tính mạng, nhất là khi khả năng hoạt hóa giảm, phản ứng hóa học bất lợi có thể xảy ra. Ví dụ như thuốc tetracyline khi hết hạn có thể gây suy thận như đã từng gặp hồi đầu thập niên 60 thế kỷ trước. Tuy nhiên cũng phải nói thêm rằng, đến nay chưa hề có số liệu chính thức khẳng định mối bất lợi của thuốc hết hạn mà vấn đề này hiện vẫn đang bỏ ngỏ. Riêng giới chuyên môn khuyến cáo mọi người không nên dùng bởi nó được bảo quản không đúng cách nên gây ảnh hưởng đến tính mạng con người.

Phần lớn các loại dược phẩm hiện có thường in ngày tháng sản xuất lẫn ngày hết hạn ở mép vỉ thuốc hoặc dưới đáy hộp. Các loại bao bì dạng vỏ thường gây khó khăn khi sử dụng, nhất là cách lấy thuốc ra, còn hạn sử dụng thì in khổ chữ nhỏ, mờ, khó xem nên dễ bị nhầm lẫn hoặc bỏ qua. Tuy nhiên, do kinh tế phát triển nên nhận thức về sử dụng thuốc của con người ngày càng được nâng cao nên việc việc dùng thuốc hết hạn có chiều hướng giảm dần.

Bao gói thông minh tự cho biết thời gian hết hạn

Sau thời gian dài nghiên cứu, cặp vợ chồng tiến sĩ y khoa và nhà thiết kế người Mỹ, Gautam Goel và vợ Kanupriya Goel đã nghiên cứu thành công một loại bao gói có khả năng tự cảnh báo cho biết thời gian thuốc hết hạn và nhờ cảnh báo hiện lên vỏ ngoài mà người tiêu dùng có thể biết và loại bỏ, có tên Self-Expiring. Theo đó, khi hết hạn vỏ ngoài vỉ thuốc hiện lên vòng tròn kèm theo ký hiệu X bên trong. Phát minh đã được trao giải Red Dot Desiga 2012.

Theo TS.Gautam Goel, ở các nước phương Tây, hạn sử dụng thuốc được người dùng rất quan tâm bởi thói quen này được hình thành từ lâu, còn ở những nơi khác, nhất là những nước đang phát triển, người ta ít quan tâm đến khía cạnh này, đôi khi chỉ mua rời nên không quan tâm đến hạn dùng.

Hệ thống bao bì này có tên Self-Expiring có thiết kế rất đơn giản. Thay vì in ngày tháng hết hạn lên vỉ thuốc, người ta sẽ dùng loại công nghệ giấy được xử lý đặc biệt có khả năng đổi màu từ xanh (an toàn) sang đỏ. Khi hạn sử dụng đã hết sẽ có một vòng tròn, bên trong có chữ X hiện ra. Nếu cần những cảnh báo mang tính quan trọng hơn, người ta có thể thay bằng những hình ảnh khác như xương hộp sọ kèm theo 2 chiếc xương vắt chéo phía dưới. Dấu hiệu cảnh báo không phải xuất hiện đột ngột mà hiện lên một cách từ từ, càng gần đến ngày hết hạn hình ảnh lại càng rõ nét hơn. Thực ra, công nghệ đổi màu không mới bởi nó đã được dùng trong việc sản xuất băng dán nhận dạng và bao gói chứa thực phẩm như sữa, nhưng công nghệ này lại rất mới đối với thuốc chữa bệnh bởi nó mang tính tự nhiên, kết hợp giữa y khoa với nghệ thuật, nếu không nói là phức tạp hơn các ngành công nghiệp khác. Đặc biệt, nó mang lại lợi sức khỏe và không làm tăng thêm chi phí cho người dùng, nhưng lại làm tăng chi phí cho các hãng dược phẩm, vì vậy, loại bao gói trên chỉ trở thành hiện thực nếu như các hãng dược phẩm tôn trọng quyền lợi, tính mạng người tiêu dùng. Ngoài ra còn phải kể đến những tác động khác mang tính cam kết bắt buộc từ phía các nhà làm luật và của Chính phủ.

Bao bì Self-Expiring được xem là thành tựu mới trong lĩnh vực y học cho dù nó chưa được áp dụng ngay nhưng tương lai nó sẽ có dải ứng dụng rất lớn trong ngành công nghiệp thực phẩm, hóa dược lẫn nông nghiệp. Hiện nay tại Mỹ người ta đang áp dụng công nghệ này để đóng gói và bảo quản nông phẩm, hỗ trợ việc bảo quản tiêu thụ sản phẩm sau thu họach.

Khắc Nam

(Theo PSC,10/2013)

Bệnh gút thường gặp ở nam giới và ngày càng trở nên phổ biến do đời sống và nhu cầu ăn uống ngày càng được nâng cao. Chỉ số axit uric là chỉ số quyết định trong việc chẩn đoán một bệnh nhân có bị bệnh gút hay không và mức độ nguy hiểm của bệnh đang ở giai đoạn nào.

Nguyên nhân chính gây bệnh gút

Axit uric là sản phẩm chuyển hóa của chất đạm có nhân purin. Chất đạm có nhân purin được tìm thấy nhiều trong một số loại thực phẩm và đồ uống như: phủ tạng động vật, cá biển, đậu Hà Lan, bia, rượu… Thông thường axit uric được thận đào thải qua nước tiểu nhưng do chúng ta ăn các đồ ăn nhiều đạm, uống nhiều bia rượu khiến tăng tổng hợp axit uric hoặc do chức năng của thận suy giảm khiến giảm đào thải axit uric làm cho lượng axit uric trong máu tăng cao.

Nên đi xét nghiệm kiểm tra axit uric 2 – 3 tháng/lần. Ảnh: T.Dương

Ban đầu, nồng độ axit uric trong máu tăng cao tuy nhiên chưa xuất hiện các triệu chứng, chưa xuất hiện các cơn gút cấp. Giai đoạn này thường gọi là “tăng axit uric máu”, chưa phải gút. Tuy nhiên, khi lượng axit uric trong máu tăng cao kéo dài sẽ lắng đọng tinh thể urat ở các khớp gây ra các đợt viêm khớp cấp hay còn gọi là cơn gút cấp. Khi đó, tăng axit uric máu đã tiến triển thành bệnh gút.

Khi có tăng axit uric máu, nên bắt đầu cảnh giác với bệnh gút và nên quan tâm hơn đến chỉ số này kể cả khi chưa xuất hiện cơn gút cấp. Nên đi kiểm tra axit uric 2 – 3 tháng/lần.

Khi nào cần dùng thuốc?

Nếu chỉ số axit uric trong máu dưới 7mg/dl là bình thường. Chỉ khi nào ở mức 13mg/dl mới cần điều trị thuốc hạ axit uric. Các trường hợp khác đều không có chỉ định dùng thuốc, trừ bệnh nhân có tình trạng hủy tế bào quá nhiều như ở bệnh nhân bị ung thư phải hóa trị hoặc xạ trị.

Cần cân nhắc khi dùng thuốc vì các thuốc điều trị gút đều có nhiều tác dụng phụ. Như thuốc kháng viêm corticoid nếu điều trị không đúng sẽ gây lệ thuộc thuốc, suy tuyến thượng thận, hội chứng Cushing, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn; hoặc nhóm thuốc kháng viêm non-steroid cũng có thể đưa đến xuất huyết tiêu hóa, loét dạ dày tá tràng, suy thận. Với bệnh nhân chỉ tăng axit uric trong máu mà không có triệu chứng, khuyến cáo Hiệp hội Khớp Hoa Kỳ và của Hiệp hội Khớp châu Âu đều nói không có chỉ định điều trị, trừ trường hợp có nguy cơ quá cao cho bệnh tim mạch.

Khi đã bị mắc bệnh gút hoặc bắt đầu điều trị bệnh gút thì phải thường xuyên đến bác sĩ để kiểm tra chỉ số axit uric thường từ 2 – 3 tháng một lần và xác định mức độ ảnh hưởng đối với sức khỏe.

Nếu xác định mắc chứng axit uric tăng cao cần phải hạn chế ăn đạm động vật, ăn nhiều rau quả, không được uống rượu bia. Nếu đã điều chỉnh chế độ ăn mà axit uric vẫn cao mới cần dùng thuốc. Khi chỉ định thuốc, bác sĩ nên cảnh báo cho bệnh nhân biết nguy cơ bị phản ứng thuốc và tư vấn phải ngừng thuốc ngay khi có biểu hiện phản ứng thuốc cho người bệnh biết cũng như hướng dẫn bệnh nhân đến bệnh viện để được điều trị kịp thời.

Bác sĩ Nguyễn Thục Lan

Các bệnh nhiễm khuẩn cấp tính thường gặp ở mắt như viêm mi mắt, viêm kết mạc, viêm giác mạc và viêm nội nhãn… có thể điều trị tại chỗ bằng các thuốc kháng sinh. Tuy nhiên khi dùng các kháng sinh này, người bệnh cần lưu ý về những tác dụng không mong muốn do thuốc gây ra.

Dung dịch nhỏ mắt gentamycin 0,3%

Đây là dung dịch khá quen thuộc, phổ biến trong các nhà thuốc, được dùng điều trị bệnh viêm mi mắt, viêm kết mạc do vi khuẩn. Khi bị nhiễm khuẩn nhẹ và vừa, đối với trẻ em và người lớn nhỏ mắt 1 giọt, 2 giờ/lần. Giảm bớt số lần tra khi bệnh được kiểm soát và tiếp tục dùng thuốc 48 giờ sau khi đã khỏi hoàn toàn. Khi bị nhiễm khuẩn nặng, nhỏ mắt 1 giọt mỗi giờ. Giảm bớt số lần tra khi bệnh được kiểm soát, rồi tiếp tục dùng thêm 48 giờ sau khi đã khỏi hoàn toàn.

Tuy nhiên, khi dùng thuốc này cần thận trọng vì dùng kéo dài có thể dẫn đến quá mẫn ở da và xuất hiện vi khuẩn kháng thuốc kể cả nấm. Cần ngừng thuốc nếu có hiện tượng chảy mủ, viêm hoặc đau tăng lên. Không dùng thuốc cho những người bệnh quá mẫn với nhóm kháng sinh aminoglycosid. Khi tra, nhỏ thuốc có thể gây bỏng rát, cảm giác châm đốt, ngứa, viêm da… Cần bảo quản thuốc tốt trong quá trình sử dụng. Nếu thấy dung dịch thuốc có kết tủa hoặc biến màu thì không được sử dụng.

Cần tư vấn cho người bệnh về những phản ứng phụ khi dùng thuốc nhỏ mắt.

Thuốc mỡ tetracyclin 1%

Thuốc được dùng điều trị nhiễm khuẩn bề mặt nhãn cầu, điều trị đại trà bệnh mắt hột ở vùng có dịch, dự phòng viêm kết mạc ở trẻ sơ sinh. Để điều trị nhiễm khuẩn bề mặt nhãn cầu, người lớn và trẻ em trên 8 tuổi, tra thuốc mỡ 3 – 4 lần/ngày. Dự phòng viêm kết mạc trẻ sơ sinh, khi trẻ mới sinh, lau sạch mắt bằng gạc tiệt khuẩn rồi tra thuốc mỡ vào từng mắt 1 lần duy nhất. Sau khi tra, cần nhắm mắt và xoa nhẹ để giúp cho thuốc mỡ trải rộng. Đối với bệnh mắt hột, người lớn và trẻ em (điều trị ngắt quãng), tra thuốc mỡ vào từng mắt 2 lần mỗi ngày trong 5 ngày, hoặc 1 lần/ngày trong 10 ngày. Tra thuốc như trên trong 6 tháng liền và nhắc lại nếu cần thiết. Khi cần điều trị tăng cường liên tục, tra thuốc mỡ vào từng mắt, 2 lần/ngày, trong ít nhất 6 tuần.

Không dùng thuốc cho người mẫn cảm với nhóm kháng sinh tetracyclin. Dùng thuốc kéo dài có thể dẫn đến tăng phát triển các vi sinh không nhạy cảm. Người bệnh có thể bị phát ban, cảm giác châm đốt (hiếm gặp), nóng rát… khi dùng thuốc.

Thuốc tra, nhỏ mắt neomycin

Thuốc này có hai dạng: dung dịch nhỏ mắt 0,25%; 0,5% và mỡ tra mắt 0,35%; 0,5%. Thuốc thường được dùng phối hợp với các kháng sinh khác để điều trị viêm kết mạc, viêm bờ mi, viêm loét giác mạc do vi khuẩn. Tuy nhiên, không dùng cho trẻ em dưới 1 tuổi và người mẫn cảm với thuốc. Tránh dùng dài ngày vì dễ gây mẫn cảm. Người bệnh thường gặp hiện tượng ngứa rát, kích thích da khi dùng thuốc kéo dài hơn 1 tuần.

Thuốc tra, nhỏ mắt cloramphenicol

Cloramphenicol là kháng sinh phổ rộng có tác dụng với nhiều vi khuẩn gram âm và gram dương, dùng trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn bề mặt nhãn cầu như viêm bờ mi, viêm kết mạc, viêm giác mạc. Không dùng thuốc cho trẻ sơ sinh, trường hợp suy tủy hoặc quá mẫn với thuốc. Khi dùng, khoảng 3 – 6 giờ tra 1 lần, sau 48 giờ có thể giảm liều tùy theo hiệu quả điều trị. Thuốc hiếm khi gây kích thích tại mắt, nhưng dùng lâu dài có thể gây suy tủy.

Dung dịch nhỏ mắt bạc nitrat 1%

Để dự phòng viêm kết mạc ở trẻ sơ sinh do Neisseria gonorrhoea hoặc Chlamydia trachomatis người ta dùng dung dịch bạc nitrat 1% khi không có sẵn tetracyclin. Sau khi lau sạch mắt bằng gạc tiệt khuẩn, nhỏ vào mắt của trẻ khi mới sinh 2 giọt vào từng mắt. Tránh dùng các dung dịch cũ, để lâu, đậm đặc. Cần lau sạch nếu thuốc rớt ở da, gần mắt để tránh nhuộm màu. Thuốc có thể gây kích thích da và niêm mạc, viêm kết mạc nhẹ, dùng lặp lại nhiều có thể gây biến màu da, tổn thương giác mạc, thậm chí gây mù…

Thuốc nhỏ mắt sulfacetamid natri

Thuốc dùng điều trị và phòng ngừa viêm kết mạc, viêm loét giác mạc, viêm bờ mi do vi khuẩn nhạy cảm gây ra; phòng nhiễm khuẩn sau khi lấy dị vật hoặc khi có tổn thương ở mắt. Nhỏ 2 – 3 giờ/lần, sau đó tùy theo đáp ứng có thể giảm liều thuốc. Không dùng thuốc cho trẻ em dưới 2 tháng tuổi, mẫn cảm với thuốc. Cần lưu ý đối với những phản ứng quá mẫn hoặc phát triển quá mức các vi khuẩn không nhạy cảm kể cả nấm khi dùng thuốc này. Thuốc có thể gây nóng rát hoặc xót tại mắt (ở mức độ nhẹ).

DS. Hoàng Thu Thủy