ÁP SUẤT ĐƯỜNG THỞ DƯƠNG LIÊN TỤC CHO NGƯỜI NGƯNG THỞ LÚC NGỦ

Ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ là gì ? Ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ (obstructive sleep apnea – OSA) là một rối loạn thường gặp, người bệnh ngưng thở trong lúc ngủ. Các nghiên cứu cho thấy ít nhất 10% dân số Hoa Kỳ bị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ. Trong ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ, phần sau họng bị xẹp lại và phồng lên nhiều lần trong đêm, khiến cho luồng không khí đi vào phổi bị chận lại.

Bệnh nhân ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ thường xuyên thức giấc suốt đêm (mặc dù họ không nhớ) và do đó họ rất mệt mỏi vào ban ngày. Ngoài ra, mỗi lần ngưng thở có thể dẫn đến nồng độ oxy giảm và adrenaline được phóng thích do stress, cả hai đều có thể góp phần gây tăng huyết áp và tạo gánh nặng lên tim. Nếu không được điều trị, tình trạng này có thể dẫn đến nguy cơ to lớn cho sức khỏe. Các nghiên cứu cho thấy điều trị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ có thể giúp người ta cảm thấy dễ chịu hơn và giảm nguy cơ các biến chứng sức khỏe nghiêm trọng.

Áp suất đường thở dương liên tục là gì?

CPAP viết tắt của áp suất đường thở dương liên tục (continuous positive airway pressure). Hàng triệu người Mỹ thở áp suất đường thở dương liên tục mỗi đêm. Bác sĩ kê toa cho bạn một máy CPAP. CPAP sử dụng một mặt nạ phủ lên mũi (hoặc đôi khi phủ cả mũi và miệng). CPAP thổi không khí vào mũi và họng, tạo ra một áp suất dương để giữ đường hô hấp trên (phía sau họng) mở thông trong lúc ngủ. Khi đường hô hấp trên mở, không khí có thể vào phổi mà không ngăn trở. Người sử dụng CPAP sẽ ngủ yên, không ngáy hoặc không tỉnh giấc. CPAP gần như luôn luôn giúp người ngưng thở lúc ngủ nếu chịu được nó, nhưng có một số bệnh nhân khó chịu. Đôi khi sự khó chịu này có thể được làm giảm bớt bằng cách thay thế mặt nạ khác và/hoặc điều chỉnh các cài đặt của CPAP. Người bị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ cần sử dụng CPAP mỗi khi ngủ để phát huy lợi ích đến tối đa.

Việc gì gây ra ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ?

Ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ được coi là một bệnh, phía sau họng nhỏ hơn khiến nó dễ dàng xẹp lại. Ngoài ra, các cơ đường hô hấp trên giữ họng mở thông không hoạt động đúng mức ở người bị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ. Hệ thần kinh cũng cho biết lúc nào phải thở và đôi khi kiểu thở trong lúc ngủ có thể bất thường trong ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ. Các nghiên cứu gần đây cho thấy không phải tất cả mọi người bị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ đều có cùng một nguyên nhân. Các bác sĩ và các nhà nghiên cứu đang tiếp tục tìm ra cách điều trị riêng cho từng người, theo từng nguyên nhân thay vì dùng phương pháp “một cỡ cho mọi người” với tất cả mọi người ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ.

Cách nào tôi biết mình có bị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ hay không?

Bệnh nhân ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ thường phàn nàn về ngủ ngáy và buồn ngủ vào ban ngày, nhưng đôi khi các triệu chứng không rõ ràng. Các dạng khác nhau chút ít của ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ rất thường gặp và người có các bệnh trạng nào đó có thể có nguy cơ cao. Người có nguy cơ ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ cao gồm có người nam, người cao tuổi, phụ nữ sau mãn kinh hoặc người béo phì. Người mắc bệnh tiểu đường, bệnh hồng cầu hình liềm và những người mắc bệnh tim hoặc bệnh phổi (như hen suyễn, khí phế thũng hoặc COPD) có thể có nguy cơ đặc biệt. Nếu bạn nghĩ rằng bạn bị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ, bạn nên nói chuyện với bác sĩ. Một thử nghiệm giấc ngủ đơn giản tại nhà thường được thực hiện để chẩn đoán, mặc dù thử nghiệm đa ký giấc ngủ (polysomnography) có thể hữu ích trong các trường hợp chọn lọc. Chẩn đoán ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ thường được thực hiện bằng cách kết hợp bệnh sử và khám lâm sàng, cùng với một dạng thử nghiệm giấc ngủ.

Ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ của tôi có thể biến mất không?

Nói chung, ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ được coi là một bệnh suốt đời, mặc dù có một vài trường hợp ngoại lệ, ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ có thể cải thiện hoặc biến mất. Béo phì là một yếu tố nguy cơ chính đối với ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ và giảm cân đã được chứng minh là đưa đến cải thiện ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ. Giảm cân mạnh rất khó đạt được bằng cách ăn kiêng và tập thể thao, mặc dù có một số người thành công. Đôi khi, bệnh nhân cần sự hỗ trợ của nhân viên y tế để giảm cân một cách an toàn. Thắt dạ dày có thể rất hiệu quả trong việc giảm cân, mặc dù giống như đối với bất kỳ phẫu thuật nào, đôi lúc xảy ra biến chứng. Một tình huống khác là ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ có thể được giải quyết ở người có amiđan lớn, ngăn chặn luồng khí trong họng. Cắt bỏ amiđan, nhất là ở trẻ em đã được chứng minh là cải thiện ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ. Tuy nhiên, việc cắt amiđan thường là không đủ để điều trị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ cho người lớn.

Tại sao tôi nên sử dụng CPAP về đêm?

Có ba lợi ích khi sử dụng CPAP lúc ngủ:

  1. Ngáy thường gây khó chịu cho người ngủ chung. Do đó nhiều người ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ sử dụng CPAP để giữ cho người ngủ chung dễ chịu. Một số người xem ngáy như là chuyện đùa, nhưng nó có thể tác động to lớn đến chất lượng cuộc sống nếu gây ảnh hưởng đến sự thân mật hoặc phá giấc ngủ của người ngủ chung. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng ngáy có thể ảnh hưởng đến các mạch máu ở vùng cổ, ảnh hưởng lưu lượng máu đến não; tuy nhiên, các nguy cơ của bản thân ngủ ngáy (ngoài ngưng thở lúc ngủ), không kể tiếng ồn mà nó tạo ra, vẫn chưa rõ ràng.
  2. CPAP có thể giúp cải thiện các triệu chứng. Nhiều người cảm thấy dễ chịu hơn sau khi dùng CPAP hàng đêm. Các thử nghiệm nghiên cứu cho thấy cải thiện được tình trạng buồn ngủ ban ngày, chất lượng cuộc sống và giảm nguy cơ tai nạn giao thông.
  3. CPAP có thể cải thiện nguy cơ bệnh tim và bệnh tiểu đường. Trong các thử nghiệm nghiên cứu, CPAP đã được chứng minh cải thiện bệnh tăng huyết áp và có lẽ giảm nguy cơ cơn đau tim và các bệnh trạng nghiêm trọng khác. Các thử nghiệm nghiên cứu quy mô lớn vẫn đang được tiến hành để khảo sát các lợi ích dài hạn của CPAP.

Tôi có thể chết vì ngưng thở lúc ngủ?

Một số người nghe nói về những lần ngưng thở và rất lo lắng về chuyện họ có thể chết trong lúc ngủ. Đa số những người ngưng thở lúc ngủ bị thức giấc, thay vì để cho ngưng thở tiếp diễn trong một thời gian dài. Một số nghiên cứu dài hạn chỉ ra rằng nếu ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ tiếp diễn trong nhiều năm mà không được điều trị thì nguy cơ tử vong có thể tăng nhẹ. Tuy nhiên, ngưng thở lúc ngủ không được coi là một bệnh gây tử vong đột ngột, mà là một bệnh có thể gây ra các bệnh lâu dài nếu không được điều trị.

Điều gì xảy ra nếu tôi không thể chịu được máy CPAP?

Liệu pháp CPAP có thể mang lại lợi ích to lớn cho một số bệnh nhân, nhưng không phải cho tất cả mọi người. Hầu hết các chuyên gia về giấc ngủ khuyến cáo các nỗ lực hơn nữa về một loại liệu pháp thở áp suất dương khác dành cho những bệnh nhân không thích CPAP. Các mặt nạ và phương pháp phân phối áp suất khác nhau có sẵn để khuyến khích bệnh nhân thử dùng các thiết bị khác nhau trước khi bỏ cuộc. Giáo dục và trợ giúp có thể hữu ích trong việc giúp người bệnh quen dùng CPAP. Đôi khi các nhà tâm lý học hoặc các nhà trị liệu hô hấp có thể giúp ích trong việc giúp bạn quen dùng thiết bị và có thể mang máy CPAP ngủ. Máy CPAP có thể khó chịu khi bạn không quen dùng, nhưng nó không xâm hại, do đó nhiều bệnh nhân sử dụng tốt nếu mang nó lâu dần.

Có phương pháp điều trị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ khác không?

Có các điều trị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ khác ngoài CPAP, có thể hữu ích đối với một số người:

+ Các khung miệng (oral appliances) do nha sĩ chế tạo và có thể hữu ích, giúp kéo hàm về phía trước và giúp ngăn ngừa họng bị xẹp ở phía sau. Một số người thích các khung miệng này hơn CPAP mặc dù trong hầu hết các nghiên cứu CPAP hiệu quả hơn trong việc kiểm soát ngưng thở lúc ngủ.

+ Phẫu thuật có thể được thực hiện ở đường hô hấp trên, nhưng những cải thiện về ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ khác nhau từ người này qua người khác. Một số nghiên cứu cho thấy loại bỏ được ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ ở những bệnh nhân được lựa chọn đặc biệt, phẫu thuật lớn ở họng, trong khi những bệnh nhân khác không có thay đổi lớn trong ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ, nhất là sau các phẫu thuật nhỏ. Một loại phẫu thuật dành cho ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ là phẫu thuật tạo hình lưỡi gà – vòm khẩu – họng (uvulopalatopharyngoplasty), cắt vòm khẩu mềm ở phía sau họng. Không phải ai cũng hưởng lợi từ phẫu thuật này. Các nhà nghiên cứu vẫn cố gắng tìm ra những bệnh nhân đáp ứng tốt nhất với phẫu thuật này.

+ Kích thích thần kinh dưới lưỡi, sử dụng một thiết bị kích thích giống như máy tạo nhịp tim mà phẫu thuật viên đặt vào cổ và sử dụng điện kích hoạt các cơ ở lưỡi để giữ đường thở mở thông. Kích thích thần kinh dưới lưỡi mới đây đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt và được sử dụng ngày càng nhiều trong năm qua.

+ Có một số thiết bị có thể mua tại nhà thuốc như gối và dây mũi đặc biệt, nhưng không may là hầu hết các điều trị này không hiệu quả hoặc chưa có đủ nghiên cứu để xác định xem có hữu ích không.

Điều gì được mong đợi cho ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ trong tương lai ?

Những cải tiến được mong đợi cả về chẩn đoán lẫn điều trị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ. Nghiên cứu giấc ngủ tại nhà đang trở nên thường gặp và các nghiên cứu tiếp tục thu thập thông tin về hô hấp lúc ngủ thông qua điện thoại thông minh hoặc thiết bị đeo tay điện tử. Mục tiêu thử nghiệm không chỉ đưa ra chẩn đoán (có ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ hay không) mà còn xác định những bệnh nhân có nguy cơ cao (thí dụ người cần điều trị CPAP ngay và người hưởng lợi từ điều trị này). Người ta cũng hy vọng các thử nghiệm mới sẽ xác định các nguyên nhân nền của ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ tốt hơn (tại sao bệnh nhân này lại bị ngưng thở lúc ngủ hoặc không bị). CPAP mũi tiếp tục là phương pháp điều trị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ chính trong một thời gian nữa, nhưng đang có những nỗ lực phát triển các thiết bị mới để giữ đường hô hấp mở thông hoặc phát triển các loại thuốc để loại bỏ ngưng thở. Các bác sĩ sẽ xem xét phương pháp tốt nhất nào cho từng người.

Tại sao có nhiều thiết bị giống như CPAP? Có phải chúng đều giống nhau?

CPAP là thở áp suất dương liên tục, trong khi APAP là thở áp suất dương tự động và BiPAP là thở áp suất dương hai mức độ. Khi nói về các phương pháp điều trị này một cách tổng quát, người ta chỉ dùng thuật ngữ thở áp suất dương (PAP – positive air-way pressure) hoặc thuật ngữ CPAP một cách chung chung để chỉ tất cả các liệu pháp khác nhau. CPAP được cho ở áp suất cố định mà bác sĩ xác định dựa trên định chuẩn trong phòng thí nghiệm hoặc từ thiết bị APAP. APAP thay đổi áp suất để giữ cho đường thở mở thông, mỗi công ty có một phương pháp khác nhau đôi chút để xác định áp suất tối ưu. Các thiết bị APAP thường được sử dụng sau khi thử nghiệm giấc ngủ tại nhà, nhưng trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chọn một áp suất cố định khi các cài đặt lý tưởng đã được biết. BiPAP hai mức độ được một số bác sĩ sử dụng để cải thiện sự dễ chịu so với CPAP tiêu chuẩn, nhưng hầu hết các nghiên cứu không cho thấy lợi ích của phương pháp này. Bi-PAP hai mức độ cũng có thể được sử dụng cho những bệnh nhân không thở đủ (thông khí kém – hypoventilation) nhưng nói chung không cần thiết cho ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ thông thường.

—–

Tác giả : Pamela DeYoung, RPSGT, Atul Malhotra, MD

Bình duyệt: Marianna Sockrider MD, DrPH, Iris Perez, MD, Helena Schotland, MD

Hành động + Nói chuyện với bác sĩ nếu bạn nghi ngờ mình bị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ vì các triệu chứng như ngáy, thức giấc thường xuyên trong khi ngủ và buồn ngủ vào ban ngày.

+ Khảo sát giấc ngủ và hỏi xem bạn có cần nói chuyện với một chuyên gia giấc ngủ về việc sử dụng CPAP hoặc các điều trị khác dành cho ngưng thở lúc ngủ.

+ Nếu bạn béo phì, hãy thực hiện kế hoạch giảm cân, nhưng xem xét điều trị ngưng thở nghẽn tắc lúc ngủ cho đến khi thành công.

Nguồn : American Thoracic Society
www.thoracic.org/patients American Sleep Apnea Foundation
www.sleepapnea.org National Sleep Foundation
www.sleepfoundation.org

Nguồn: American Thoracic Society
https://www.thoracic.org/patients/patient-resources/…/cpap-for-osa.pdf