Rối loạn giấc ngủ

roi loan giac ngu

Giới thiệu

Rối loạn giấc ngủ là những tình trạng rất thường gặp, có thể vượt qua được. Cần phải hiểu điều gì ảnh hưởng đến giấc ngủ và tầm quan trọng của giấc ngủ. Tài liệu tham khảo tóm tắt này giúp bạn hiểu được giấc ngủ, các rối loạn giấc ngủ và việc điều trị chúng.

Giấc ngủ

Khi ngủ, cơ thể chúng ta không hoạt động nhưng não bộ hoạt động rất tích cực. Giấc ngủ ảnh hưởng đến chức năng hàng ngày và sức khỏe thể chất, tinh thần theo nhiều cách mà những nhà nghiên cứu chỉ mới bắt đầu hiểu được.

Người ta thường theo chu kỳ trải qua 5 giai đoạn ngủ:

+ giai đoạn 1 – Buồn ngủ
+ giai đoạn 2 – Ngủ nông
+ giai đoạn 3 – Ngủ sâu
+ giai đoạn 4 – Ngủ sâu sóng chậm
+ Mắt chuyển động nhanh (REM – Rapid Eye Movement)

Chúng ta trãi qua gần như 50% thời gian ngủ trong giai đoạn 2, khoảng 20% trong giấc ngủ REM, và 30% còn lại trong những giai đoạn khác. Trẻ em trãi qua gần 1/2 thời gian ngủ trong giấc ngủ REM. Trong giai đoạn 1 hoặc giai đoạn ngủ nông, chúng ta ngủ chập chờn và có thể đánh thức được dễ dàng. Mắt chuyển động rất chậm và hoạt động cơ thấp. Các co cơ gọi là co cơ giấc ngủ thường có một cảm giác bắt đầu rơi xuất hiện trước. Trong giấc ngủ giai đoạn 2, cử động mắt ngừng và các sóng não chậm. Trong giai đoạn 3 và 4, các sóng não rất chậm xuất hiện. Rất khó đánh thức trong giai đoạn 3 và 4, cả hai được gọi là ngủ sâu. Không có cử động mắt, không có hoạt động cơ.

Người bị đánh thức lúc ngủ sâu không thích ứng ngay được và thường cảm thấy choáng váng và mất định hướng trong vài phút sau khi tỉnh dậy. Một số trẻ bị đái dầm, ác mộng hoặc mộng du trong lúc ngủ sâu. Trong giấc ngủ REM, hô hấp nhanh hơn, không đều và nông. Mắt giật nhanh theo nhiều hướng khác nhau và các cơ tứ chi bị liệt tạm thời. Nhịp tim tăng lên, huyết áp cao hơn và dương vật cương. Khi thức dậy lúc ngủ REM, người ta thường mô tả những giấc mơ lộn xộn và phi lý. Một chu kỳ ngủ đầy đủ diễn ra trong vòng 90 đến 110 phút. Những chu kỳ ngủ đầu tiên trong đêm có giai đoạn ngủ REM ngắn và giấc ngủ sâu dài. Khi đêm qua dần, giấc ngủ REM kéo dài hơn trong khi giấc ngủ sâu ngắn lại. Về sáng, gần như thời gian ngủ chỉ ở giai đoạn 1, 2 và REM.

Nếu giấc ngủ REM bị quấy rầy, cơ thể chúng ta không theo chu kỳ ngủ bình thường khi ngủ lại. Thay vào đó, chúng ta thường rơi ngay vào giấc ngủ REM và giấc ngủ REM kéo dài hơn để bù đắp lại giấc ngủ này.

Nhu cầu ngủ

Thời gian ngủ cần thiết cho mỗi người tùy thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tuổi tác. Trẻ con thường cần khoảng 16 giờ một ngày, vị thành niên cần khoảng 9 giờ một ngày. Đối với người trưởng thành, ngủ 7 – 8 giờ một đêm có vẻ là tối ưu, mặc dù một số có thể ngủ ít chỉ cần 5 giờ hoặc ngủ nhiều đến 10 giờ mỗi ngày.

Một người cần ngủ nhiều hơn nếu người ấy đã không ngủ đủ ngày hôm trước. Thiếu ngủ tạo nên “nợ ngủ”, cũng giống như rút tiền quá mức tại ngân hàng. Cuối cùng, cơ thể bạn sẽ đòi phải trả nợ! Người ta không thể thích ứng thành công với việc ngủ không đủ mức cần thiết. Mặc dù người ta có thể làm quen với việc thiếu ngủ, phán đoán, thời gian phản ứng và các chức năng khác của họ sẽ bị tổn thương.

Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng thiếu ngủ là nguy hiểm. Người thiếu ngủ được thử nghiệm với máy lái xe giả lập hoặc những thao tác phối hợp mắt – tay sẽ thao tác kém như hoặc kém hơn người say rượu. Thiếu ngủ cũng làm tác dụng của rượu tệ hại hơn. Một người mỏi mệt uống rượu sẽ bị tổn hại nhiều hơn là một người nghỉ ngơi đầy đủ. Buồn ngủ khi lái xe gây ra khoảng 100.000 tai nạn giao thông và 1.500 tử vong mỗi năm, theo Cơ quan quản lý An toàn Cao tốc Quốc gia.

Lợi ích

Dù các nhà khoa học tiếp tục tìm hiểu chính xác tại sao người ta cần ngủ, nghiên cứu cho thấy rằng giấc ngủ cần thiết cho sự sống còn. Thí dụ, chuột thường sống khoảng 2 đến 3 năm, nhưng trong các nghiên cứu, chuột mất giấc ngủ REM chỉ sống được 5 tuần. Chuột mất tất cả các giai đoạn ngủ chỉ sống khoảng 3 tuần!

Mất ngủ ảnh hưởng tai hại đến hệ thống miễn dịch. Giấc ngủ cũng cần thiết để cho hệ thống thần kinh hoạt động tốt. Ngủ quá ít khiến chúng ta buồn ngủ và không thể tập trung. Nó cũng dẫn đến những rắc rối trí nhớ, cử động vụng về và giảm khả năng tính toán. Nếu tiếp tục mất ngủ, ảo giác và thay đổi tính tình có thể xuất hiện.

Ngủ sâu ở trẻ em và ở thanh niên có liên quan đến một hormone tăng trưởng quan trọng. Nhiều tế bào của cơ thể tái sinh trong lúc ngủ sâu. Chúng phát triển và tái tạo những tổn thương gây ra bởi stress và các tia cực tím. Điều này giải thích tại sao giấc ngủ có thể thật sự là “giấc ngủ sắc đẹp”.

Các rối loạn giấc ngủ

Ít nhất 40 triệu người Mỹ mắc các rối loạn giấc ngủ mạn tính, dài hạn mỗi năm, và 20 triệu người nữa thỉnh thoảng mắc các trục trặc về giấc ngủ. Các rối loạn giấc ngủ và sự thiếu ngủ do chúng sinh ra ảnh hưởng đến công việc, lái xe và các hoạt động xã hội.

Các rối loạn giấc ngủ làm hao tốn 16 tỷ chăm sóc y tế mỗi năm, làm hao tốn nhiều hơn nữa vì công việc bị mất mát và các yếu tố khác.

Có hơn 70 loại rối loạn giấc ngủ khác nhau. Đa số được điều trị thành công khi được chẩn đoán.

Các loại rối loạn giấc ngủ thường gặp nhất là:

+ Bệnh mất ngủ
+ Ngưng thở lúc ngủ
+ Hội chứng chân không yên (RLS)
+ Bệnh ngủ gục

Bệnh mất ngủ

Nhiều người thỉnh thoảng bị mất ngủ ngắn ngày. Đối với mất ngủ ngắn ngày, thầy thuốc đôi khi cho thuốc ngủ. Hầu hết các thuốc ngủ mất hiệu quả sau vài tuần lễ sử dụng hằng đêm và việc sử dụng dài ngày có thể ảnh hưởng xấu đến giấc ngủ.

Nhiều người mất ngủ cố gắng giải quyết vấn đề bằng cách uống rượu. Trong khi rượu quả có giúp người ta rơi vào giấc ngủ nông, nó lại khiến họ không có được các giai đoạn ngủ REM và ngủ sâu.

Người hút thuốc nặng thường ngủ rất nông và ngủ REM ít. Họ cũng có khuynh hướng thức dậy sau khi ngủ được 3 hoặc 4 giờ do thiếu nicotine. Mất ngủ nhẹ có thể phòng ngừa hoặc là chữa khỏi được bằng cách tập luyện thói quen ngủ tốt. Các nhà nghiên cứu đang thí nghiệm cách điều trị bằng ánh sáng và các liệu pháp khác đối với những trường hợp mất ngủ nặng hơn.

Ngưng thở lúc ngủ

Khoảng 18 triệu người Mỹ bị ngưng thở lúc ngủ. Tuy nhiên chỉ một ít trong số họ được chẩn đoán. Ngưng thở lúc ngủ là một gián đoạn hô hấp trong giấc ngủ. Nó có liên quan đến béo phí và trương lực cơ giảm khi lớn tuổi. Những tình trạng này làm cho đường thở xẹp lại khi các cơ thư giãn trong lúc ngủ. Vấn đề này, gọi là ngưng thở lúc ngủ tắc nghẽn, thường gây ra ngáy to.

Trong giai đoạn ngưng thở tắc nghẽn, sự gắng sức để hít không khí vào tạo nên sức hút khiến xẹp đường thở. Luồng không khí bị chặn đứng trong 10 đến 60 giây trong khi người đang ngủ cố gắng thở. Khi mức oxy trong máu giảm, não bộ phản ứng bằng cách đánh thức người ta tỉnh dậy đến mức đủ để kéo căng các cơ đường dẫn khí và mở đường thở ra. Người ấy có thể thở rít hoặc thở mạnh rồi trở lại ngáy. Chu kỳ này có thể lập lại hàng trăm lần một đêm. Do bị đánh thức nhiều lần như vậy, bệnh nhân ngưng thở lúc ngủ luôn luôn buồn ngủ và thậm chí có thể thay đổi tính cách, như là kích động hoặc là trầm cảm.

Ngưng thở lúc ngủ gây thiếu oxy, có thể dẫn đến:

+ nhức đầu buổi sáng
+ không h